Pháp khí là món quà đẹp khi nó hợp với cách tu học của người nhận: một chuỗi tràng hạt cho người hay niệm Phật, một cuốn kinh đúng bản họ tụng, một chiếc chuông nhỏ vừa ban Phật nhà họ. Vì thế, trước khi tặng, hãy tìm hiểu người nhận sinh hoạt ở chùa nào, theo truyền thống nào, nhà đã có những gì; và khi trao, đừng kèm những lời hứa may mắn, trừ tà mà chính người nhận có khi không muốn nghe.
Bài này dành cho người muốn tặng pháp khí nhân dịp mừng thọ ông bà, mừng tân gia, mừng một người bạn vừa quy y, hay vào mùa Phật Đản, Vu Lan. Bài gợi cách chọn món theo từng kiểu người nhận, cách gói và trao, và những trường hợp nên cân nhắc kỹ, chẳng hạn tặng người không theo Phật giáo.
Hiểu người nhận trước khi chọn món
Câu hỏi đầu tiên là người nhận có đang tu học, đi chùa thường xuyên không. Với người tụng kinh mỗi tối, một món pháp khí đúng ý sẽ được dùng hằng ngày. Với người chỉ đi chùa vài dịp trong năm, một chiếc chuông gia trì có thể sẽ nằm trong tủ. Món quà hay nhất là món được dùng tới.
Câu hỏi thứ hai là người nhận theo truyền thống nào. Phật tử Bắc tông ở chùa làng miền Bắc quen tràng hạt 108 hạt, kinh tụng bằng âm Hán Việt hoặc bản dịch quốc ngữ quen thuộc; Phật tử Nam tông ở nhiều chùa miền Nam có nếp tụng và pháp khí riêng; Phật tử hệ phái Khất sĩ có thói quen sinh hoạt khác nữa. Những người quan tâm Kim Cương thừa lại quen với chuông, chày kim cang và các vật phẩm gốc Tây Tạng. Tặng nhầm truyền thống không phải lỗi lớn, nhưng món quà có thể không được dùng.
Câu hỏi thứ ba là nhà người nhận đã có những gì, ban Phật lớn hay nhỏ, đặt ở đâu. Hỏi khéo người thân trong nhà họ, hoặc để ý khi đến chơi, sẽ giúp bạn tránh tặng trùng hay tặng món quá cỡ.
Cuối cùng là tuổi và sức khoẻ. Người cao tuổi mắt kém cần kinh chữ to; người đau tay cần dùi mõ nhẹ, tràng hạt hạt to dễ lần; người hay ngồi tụng lâu có thể cần một chiếc bồ đoàn êm hơn là thêm một pháp khí trang trí.
Gợi ý theo từng kiểu người nhận
Bảng dưới gợi những món thường hợp với từng hoàn cảnh. Đây là gợi ý để bắt đầu suy nghĩ, không phải danh sách bắt buộc.
| Người nhận | Món thường hợp | Điều nên để ý |
|---|---|---|
| Người mới lập ban Phật | Chuông gia trì nhỏ kèm gối và dùi, đèn điện an toàn, bình hoa | Hỏi kích thước ban trước khi chọn cỡ chuông |
| Ông bà cao tuổi tụng kinh hằng ngày | Kinh chữ to đúng bản quen dùng, bồ đoàn êm, dùi mõ nhẹ tay | Không nên đổi bản kinh họ đã quen |
| Bạn vừa quy y | Tràng hạt, áo tràng đúng màu đạo tràng, cuốn kinh nhật tụng | Hỏi màu áo, kiểu áo theo đạo tràng của bạn |
| Người trẻ mới tìm hiểu đạo Phật | Sách nhập môn của tác giả uy tín, tràng hạt ngắn đeo tay | Tránh những món nặng tính nghi lễ |
| Người quan tâm Kim Cương thừa | Chuông xoay, kinh luân nhỏ, tràng hạt kiểu Tây Tạng | Không tặng kèm lời "chữa lành", "cân bằng năng lượng" |
| Người không theo Phật giáo | Thường nên chọn quà khác | Nếu họ thích đồ thủ công, tặng như món mỹ nghệ và nói rõ |
Với tràng hạt và áo tràng, sai một chi tiết như số hạt, màu áo, cỡ áo có thể khiến món quà không dùng được trong sinh hoạt ở đạo tràng. Hỏi qua người thân của người nhận là cách an toàn để món quà vẫn giữ được bất ngờ.
Từng món: điều nên biết trước khi chọn
Tràng hạt. Món dễ tặng nhất nhưng cũng dễ chọn sai nhất. Chuỗi dài 108 hạt thường để lần khi tụng niệm; chuỗi ngắn đeo tay thường dùng mang theo người. Chọn hạt gỗ, hạt thực vật có chất liệu ghi rõ; tránh những chuỗi được quảng cáo bằng công dụng tâm linh, vì chính lời quảng cáo đó có thể khiến người nhận ngại.
Kinh sách. Hỏi người nhận đang tụng bản nào, của chùa nào in. Một cuốn kinh đẹp nhưng khác bản dịch với đạo tràng của họ sẽ khó dùng khi tụng chung. Sách nhập môn, sách về lịch sử Phật giáo của tác giả có uy tín là lựa chọn nhẹ nhàng hơn cho người mới.
Chuông gia trì, mõ nhỏ. Cỡ phải hợp với ban Phật nhà người nhận. Đi kèm gối kê và dùi đúng cỡ. Nên nghe thử tiếng trước khi mua, chọn tiếng êm, ngân vừa phải, hợp với không gian một căn nhà.
Áo tràng. Màu và kiểu áo tràng khác nhau theo đạo tràng, theo vai trò trong đạo tràng. Tặng áo tràng mà không hỏi trước thì dễ sai màu, sai cỡ. Cách an toàn là đi cùng người nhận đến nơi may, hoặc tặng kèm lời hẹn đổi.
Chuông xoay và các món gốc Tây Tạng. Đang được nhiều người trẻ yêu thích. Nếu tặng, giới thiệu đúng nguồn gốc là pháp khí trong truyền thống Kim Cương thừa, và đừng kèm lời hứa chữa bệnh hay chữa lành; người nhận có bệnh vẫn cần đến bác sĩ.
Lời nhắn đi kèm: nói gì, tránh gì
Một tấm thiệp vài dòng làm món quà ấm hơn nhiều. Bạn có thể viết vì sao mình chọn món này cho người đó: nhớ bà hay tụng kinh mỗi tối, mừng bạn vừa quy y, mong ông có chiếc bồ đoàn êm để ngồi lâu đỡ mỏi. Những lời giản dị, cụ thể chạm tới người nhận hơn mọi lời chúc chung chung.
Nên tránh những câu hứa hẹn kiểu "đeo vào sẽ gặp may", "để trong nhà trừ tà", "giúp giải nghiệp". Người nhận là Phật tử có khi thấy những lời này không đúng với điều họ học ở chùa; người nhận không theo Phật giáo có khi thấy bị áp đặt. Món pháp khí đẹp ở chính ý nghĩa của nó trong việc tu học, không cần gán thêm công dụng.
Nếu món đồ có nguồn gốc đáng kể, như tràng hạt do một làng nghề tiện tay, chuông đúc ở một làng đúc đồng lâu đời, hay cuốn kinh in ở một ngôi chùa có truyền thống ấn tống, bạn có thể kể ngắn câu chuyện ấy. Đó là thông tin người nhận sẽ quý.
Với người cao tuổi, có thể kèm vài dòng hướng dẫn giữ gìn: chuông lau bằng khăn khô, tràng hạt gỗ tránh ngâm nước, kinh cất nơi khô. Lời dặn nhỏ này cho thấy bạn mong món quà ở lâu với người nhận.
Gói và trao món quà
Pháp khí là vật được nhiều người kính trọng, nên cách gói và trao cũng nên giản dị, sạch sẽ.
- Gói bằng vải trơn màu nhã hoặc giấy kraft, buộc dây vải; tránh giấy gói in hình hoạt hình, màu quá sặc sỡ.
- Với chuông, mõ: lót khăn mềm bên trong để không va xước khi mang đi; để gối và dùi trong cùng một gói.
- Với kinh sách: bọc thêm một lớp giấy hoặc túi vải để bìa không quăn.
- Trao bằng hai tay, vào lúc thong thả; tránh trao giữa bữa tiệc ồn ào nơi món quà dễ bị để lẫn.
- Nếu người nhận muốn mở ngay, giới thiệu ngắn món đồ và vì sao bạn chọn nó.
- Nếu tặng qua đường gửi, đóng gói chống va đập kỹ, nhất là đồ đồng và đồ sứ; báo trước để người nhận biết.
Không cần chọn ngày giờ theo lịch nào đặc biệt để tặng pháp khí. Một dịp có ý nghĩa với người nhận, như ngày họ quy y, sinh nhật, ngày mừng thọ hay mùa Phật Đản, đã đủ làm món quà đáng nhớ.
Tặng theo từng dịp: gợi ý nhanh
Mỗi dịp có một tinh thần riêng, và món pháp khí hợp dịp thường được nhớ lâu hơn. Vài gợi ý mà nhiều gia đình vẫn chọn:
- Mừng thọ ông bà: kinh chữ to bản ông bà quen tụng, bồ đoàn hoặc ghế ngồi tụng thấp có tựa lưng, chuỗi tràng hạt hạt to dễ lần cho người tay đã yếu.
- Mừng tân gia của người thân là Phật tử: chiếc chuông gia trì nhỏ kèm gối và dùi, hoặc đèn điện an toàn cho ban Phật mới; hỏi trước nhà đã sắm gì.
- Bạn vừa quy y: tràng hạt, cuốn kinh nhật tụng của chùa bạn sinh hoạt, hoặc áo tràng đúng màu đạo tràng, sau khi hỏi kỹ cỡ và kiểu.
- Mùa Phật Đản: đèn sen giấy, đèn lồng an toàn cho trẻ cùng làm, sách về cuộc đời đức Phật viết cho thiếu nhi nếu nhà có trẻ.
- Mùa Vu Lan: món gắn với cha mẹ, như cuốn kinh cha mẹ hay tụng được đóng bìa lại cho bền, hoặc một chiếc bồ đoàn mới cho mẹ ngồi tụng.
- Người thân sắp đi xa, ở xa: tràng hạt ngắn gọn nhẹ, cuốn kinh khổ nhỏ dễ mang theo, kèm vài dòng tay viết.
Dịp nào thì cũng giữ một nguyên tắc: món quà phục vụ việc tu học hay sinh hoạt thật của người nhận, không phải để trưng bày cho đẹp ban thờ, càng không phải để mang lại vận may.
Khi người nhận không dùng hoặc muốn tặng lại
Có khi món quà không được dùng: người nhận đã có món tương tự, hoặc món đồ không hợp với nếp tu học của họ. Đó là chuyện bình thường. Nếu người nhận ngỏ ý muốn đổi, hãy giúp họ đổi; nếu họ muốn gửi tặng lại cho chùa hay cho một người bạn đạo cần hơn, đó cũng là một cách món pháp khí tìm được người dùng.
Đừng hỏi dồn "sao không thấy dùng" hay tỏ ra phật ý. Món quà đã trao là của người nhận, và một pháp khí nằm yên trong tủ để giữ hoà khí thì vẫn tốt hơn một pháp khí bị đặt lên ban cho người tặng vui lòng.
Với người thân không theo Phật giáo, nếu bạn lỡ tặng mà họ ngại, hãy nhẹ nhàng nhận lại hoặc gợi ý họ giữ như một món đồ thủ công. Tôn trọng niềm tin của nhau trong gia đình quan trọng hơn bất kỳ món quà nào.
Câu hỏi thường gặp
Tặng tràng hạt cho người không theo đạo Phật có được không?
Được nếu họ thích và hiểu đó là vật gì. Nhiều người đeo tràng hạt ngắn như một món đồ thủ công. Tuy vậy, hãy nói rõ nguồn gốc và ý nghĩa, không gán công dụng may mắn, và nếu người nhận theo một tôn giáo khác, nên chọn món quà khác để tránh làm họ khó xử.
Có kiêng tặng chuông, mõ vào dịp nào không?
Theo nếp phổ biến, không có quy định chung nào cấm tặng chuông, mõ vào một dịp cụ thể. Một số gia đình có quan niệm riêng; nếu băn khoăn, hãy hỏi người thân của người nhận. Điều quan trọng hơn là món đồ hợp với ban Phật và nếp tu học của họ.
Có nên tặng pháp khí đắt tiền để thể hiện tấm lòng?
Giá trị món đồ không phải là thước đo tấm lòng. Một cuốn kinh đúng bản người nhận đang tụng hay một chiếc bồ đoàn êm cho người cao tuổi có khi quý hơn một món đắt tiền ít dùng. Chọn món hợp người nhận và vừa sức của mình là đủ.
Tặng pháp khí cần được làm lễ trước không?
Không bắt buộc. Nhiều người nhận sẽ tự mang pháp khí đến chùa nơi họ sinh hoạt nếu muốn có nghi thức gì. Mua món đồ được quảng cáo là "đã khai quang" với giá cao để tặng thường không cần thiết.
Tặng áo tràng thì chọn màu nào?
Màu áo tràng tuỳ đạo tràng và vai trò của người mặc; nhiều nơi dùng màu lam, nâu, vàng hoặc xám theo nếp riêng. Cách chắc nhất là hỏi người nhận hoặc người cùng đạo tràng với họ, hoặc tặng kèm lời hẹn để họ tự chọn may.
Có nên tặng pháp khí cho trẻ nhỏ không?
Với trẻ nhỏ, nên tránh tràng hạt hạt rời nhỏ vì trẻ có thể nuốt phải, và tránh đồ nặng, sắc cạnh. Một cuốn sách tranh về đời sống ở chùa, hay một chiếc chuông nhỏ để cả nhà cùng dùng dưới sự trông của người lớn, phù hợp hơn.