Theo nếp phổ biến ở chùa Việt, kinh sách được đặt ở chỗ cao và sạch, khi tụng thì để trên giá kinh hoặc cầm hai tay, khi cất thì bọc khăn hoặc để trong ngăn riêng, không đặt dưới đất, không để lẫn với đồ dùng tạp. Những cách làm này xuất phát từ lòng tôn kính lời dạy được ghi trong kinh, và cũng rất thực tế: kinh sách để cao, có che bọc thì ít bụi, ít ẩm, bền hơn nhiều.
Bài này đi qua từng món và từng thói quen: giá kinh có những kiểu nào, khăn bọc kinh để làm gì, đặt kinh ở đâu trong một căn nhà hay căn hộ nhỏ, cầm và lật trang ra sao, mang kinh đi đường thế nào. Đây là nếp chung của nhiều chùa và nhiều gia đình, không phải luật cứng; chỗ nào chùa bạn hướng dẫn khác, cứ theo chùa mình.
Các kiểu giá kinh thường gặp
Giá kinh là vật đỡ quyển kinh khi tụng, để hai tay rảnh và quyển kinh không phải đặt thẳng xuống mặt bàn hay sàn nhà. Ở chùa và tại gia hay gặp mấy kiểu sau:
| Kiểu giá | Mô tả | Hợp với ai, chỗ nào |
|---|---|---|
| Giá gấp hình chữ X | Hai tấm gỗ lồng vào nhau, mở ra thành chữ X, gấp lại phẳng | Tụng ngồi trên sàn, mang đi chùa; gọn, dễ cất |
| Giá đặt bàn có gờ chặn | Tấm nghiêng có gờ ở dưới để giữ sách, có chân chống | Bàn kinh ở nhà, người tụng ngồi ghế |
| Án kinh thấp | Chiếc bàn nhỏ, thấp, mặt phẳng hoặc hơi nghiêng | Chánh điện, phòng tụng chung; tại gia có chỗ rộng |
| Giá đứng cao | Có chân cao, đặt trước ban Phật | Người xướng lễ đứng; người khó ngồi lâu |
Chất liệu phổ biến là gỗ, có loại để mộc, có loại sơn son hay sơn then, có loại chạm hoa sen. Chọn giá kinh, điều quan trọng không phải chạm trổ mà là chắc chân, mặt đỡ đủ rộng cho khổ kinh mình dùng, gờ chặn đủ cao để trang không trượt, và góc nghiêng vừa mắt. Giá quá dốc làm kinh tự gập lại, giá quá thoải bắt người tụng cúi gằm.
Người có bệnh cột sống hay đầu gối yếu nên chọn giá cao hoặc ngồi ghế tụng. Không có quy định nào bắt người tại gia phải ngồi sàn; giữ thân thể thoải mái để tụng lâu mà không đau mới là điều nên ưu tiên.
Khăn bọc kinh: vừa là lễ, vừa là cách giữ sách
Khăn bọc kinh là tấm vải vuông dùng gói quyển kinh khi cất hoặc khi mang đi. Màu hay dùng là vàng, nâu, lam hoặc màu đất, tuỳ nếp mỗi nơi. Ý nghĩa theo cách hiểu phổ biến là bày tỏ sự trân trọng, giống như người ta gói một vật quý. Về mặt thực tế, lớp vải giúp kinh khỏi bụi, khỏi xước gáy và giảm bớt ẩm trong không khí.
Vải bọc nên là vải sợi tự nhiên như cotton, lanh, thoáng khí, không phải vải ni lông kín hơi. Vải kín giữ ẩm lại bên trong, đến mùa nồm là kinh dễ mốc. Kích thước khăn khoảng gấp đôi chiều dài quyển kinh để gói kín bốn góc. Khăn nên giặt định kỳ, phơi thật khô rồi mới dùng lại.
Cách gói phổ biến: đặt kinh chéo giữa khăn, gấp lần lượt các góc lên phủ kinh, góc cuối cùng giắt vào trong hoặc buộc nhẹ. Không buộc thắt quá chặt làm gãy gáy sách. Nhiều chùa có thêm túi vải may sẵn có quai, tiện cho người đi chùa thường xuyên.
Một chi tiết hay bị bỏ qua: khăn bọc mới mua, nhất là vải nhuộm màu đậm, nên giặt một lần trước khi dùng. Vải chưa giặt có thể phai màu sang bìa kinh khi gặp ẩm, để lại vệt loang khó tẩy. Với kinh bìa sáng màu, có thể lót thêm một tờ giấy trắng không in giữa khăn và bìa. Khăn cũ sờn rách thì thay, không nên dùng khăn đã mốc vì bào tử mốc sẽ bám sang giấy.
Đặt kinh ở đâu trong nhà
Chỗ cao hơn mặt ngồi: theo nếp chung, kinh để trên kệ, trên bàn, trên ngăn riêng của ban Phật, không đặt trực tiếp xuống sàn. Khi tụng ngồi trên sàn mà không có giá, nhiều người lót khăn sạch rồi mới đặt kinh.
Ngăn riêng, không lẫn đồ tạp: không để kinh chung ngăn với giấy tờ hoá đơn, đồ ăn, mỹ phẩm hay đồ chơi. Một ngăn kéo nhỏ dưới ban Phật hoặc một khoang kệ sách dành riêng là đủ.
Khô và thoáng: tránh chỗ sát tường ẩm, gần nhà tắm, gần bếp có hơi dầu mỡ, hay ngay dưới cửa sổ hắt mưa. Kinh để khô ráo mới bền nhiều năm.
Tránh nắng chiếu thẳng: nắng làm bìa bạc màu, giấy giòn. Nếu ban Phật đặt cạnh cửa sổ, nên có rèm hoặc để kinh trong ngăn kín.
Căn hộ, phòng trọ nhỏ: không có ban Phật riêng vẫn giữ kinh trang trọng được: một hộp gỗ hay hộp giấy cứng đặt ở tầng cao của kệ sách là cách nhiều người trẻ ở thành phố đang làm.
Không đặt đồ đè lên kinh: nếp chung là không chồng sách thường, cốc chén, điện thoại lên trên quyển kinh. Về thực tế, vật nặng đè lâu cũng làm cong bìa và hằn trang.
Cầm kinh, mở kinh và lật trang
Những thói quen dưới đây được nhiều chùa nhắc với Phật tử mới. Chúng vừa thể hiện sự tôn trọng, vừa giữ cho quyển kinh bền:
- Rửa tay sạch, lau khô trước khi cầm kinh, nhất là sau khi ăn hay nấu nướng.
- Cầm kinh bằng hai tay khi trao, khi nhận, khi mang từ chỗ cất đến chỗ tụng.
- Lật trang bằng đầu ngón tay khô ở góc trên, không chấm nước bọt — vừa giữ vệ sinh vừa không làm giấy nhăn, ố.
- Không gập ngược gáy cho kinh nằm phẳng; nếu kinh hay tự gập, dùng giá có gờ hoặc kẹp giấy mềm.
- Không gấp góc trang để đánh dấu; dùng dải ruy băng có sẵn hoặc một mảnh giấy sạch.
- Tụng xong, gấp kinh lại, bọc khăn hoặc cất vào chỗ cũ, không để mở trên giá qua đêm.
- Không ngồi lên, không gối đầu, không kê chân lên kinh sách — điều này hầu như chùa nào cũng nhắc.
Nếu lỡ làm rơi kinh, nhiều người nhặt lên bằng hai tay, phủi nhẹ và đặt lại chỗ cao. Không có gì cần lo sợ; đó chỉ là cử chỉ trân trọng tự nhiên với một vật mình quý.
Sắp một góc tụng kinh nhỏ trong nhà
Không cần phòng riêng hay đồ đắt tiền. Một góc tụng kinh gọn gàng có thể sắp theo trình tự sau, điều chỉnh theo diện tích nhà mình:
- Chọn chỗ ít người qua lại, có thể ngồi yên khoảng nửa giờ, thường là trước ban Phật hoặc một góc phòng khách yên tĩnh.
- Trải một tấm thảm hoặc đặt một bồ đoàn, toạ cụ cho chỗ ngồi; người khó ngồi sàn thì đặt một chiếc ghế thấp có tựa.
- Đặt giá kinh trước chỗ ngồi, khoảng cách sao cho mắt nhìn xuống trang kinh không phải cúi gập cổ.
- Bố trí ánh sáng đủ đọc: một đèn bàn ánh vàng chiếu nghiêng từ phía sau vai, tránh đèn rọi thẳng vào trang gây loá.
- Dành một ngăn kề bên để cất kinh, khăn bọc kinh, chuông nhỏ, mõ nếu có, để tụng xong cất ngay vào chỗ.
- Giữ góc này sạch: lau bụi giá kinh và ngăn kinh mỗi tuần, giặt khăn bọc và tấm lót theo mùa.
Một góc nhỏ ngăn nắp thường giúp việc tụng đều đặn hơn một phòng lớn bày nhiều đồ. Những vật dụng như giá kinh, bồ đoàn có mô tả chất liệu rõ ràng có thể tham khảo trên Vật Phẩm Phong Thủy; điều quan trọng vẫn là chọn món chắc chắn, hợp với thân thể người dùng.
Mang kinh khi đi chùa, đi xa
Đi chùa, nhiều Phật tử mang theo quyển kinh riêng, bọc khăn hoặc cho vào túi vải, xách tay hoặc đeo vai. Khi đến chùa, đặt túi kinh lên ghế hoặc bàn, không để dưới đất cạnh giày dép. Nhiều chùa có sẵn kinh cho đại chúng; nếu dùng kinh của chùa, tụng xong nhớ trả lại đúng chỗ, xếp ngay ngắn.
Đi xa, đi hành hương, nên chọn quyển khổ nhỏ, bỏ trong túi riêng có lớp chống nước nhẹ phòng mưa, tách khỏi đồ ăn và chai nước. Đi xe máy dưới trời mưa, túi kinh nên để trong cốp hoặc trong ba lô có áo mưa che.
Khi đi máy bay, kinh sách mang theo như sách thường, không có gì phải khai báo riêng. Nếu mang kinh cổ hay sách có giá trị ra nước ngoài, cần tìm hiểu quy định về mang tư liệu cổ ra khỏi nước, vì một số tài liệu có thể thuộc diện cần thủ tục. Điều này hiếm gặp với kinh in mới.
Đi đường dài, nhiều người chỉ mang theo một bản nhỏ dùng riêng cho chuyến đi, để quyển kinh quen dùng ở nhà khỏi bị sờn, ướt hay thất lạc.
Kinh trong điện thoại và máy tính bảng
Ngày càng nhiều người đọc kinh trên màn hình: tiện mang theo, phóng chữ to được, tra cứu nhanh. Theo nếp chung của người tại gia, đây là chuyện chấp nhận được, không có quy định nào cấm. Điều đáng chú ý là thói quen dùng: nhiều chùa khuyên khi tụng thì bật chế độ không làm phiền để thông báo không chen vào giữa buổi, và tụng xong thì đóng ứng dụng kinh trước khi chuyển sang việc khác.
Màn hình có hạn chế riêng: ánh sáng màn hình trong phòng tối gây mỏi mắt, pin hết giữa chừng, và cảm giác trang nghiêm khó có như khi lật một quyển sách. Vì vậy nhiều người dùng điện thoại khi đi đường, còn ở nhà vẫn dùng sách in.
Nguồn kinh trên mạng cũng cần chọn: ưu tiên bản có ghi người dịch, có nguồn từ chùa hay tổ chức Phật giáo đáng tin; tránh những bản chép lại không rõ gốc, nhiều lỗi chính tả hoặc chen quảng cáo. Khi thấy hai bản trên mạng khác nhau, quay về bản in chùa mình đang dùng.
Câu hỏi thường gặp
Có bắt buộc phải dùng giá kinh khi tụng ở nhà không?
Không bắt buộc. Giá kinh giúp tụng thoải mái và giữ kinh khỏi đặt trực tiếp xuống sàn. Nếu chưa có, bạn có thể cầm kinh bằng hai tay hoặc đặt kinh lên bàn sạch, lót một tấm khăn. Điều quan trọng là sự trân trọng và chỗ đặt sạch sẽ.
Khăn bọc kinh có cần đúng màu vàng không?
Không có màu bắt buộc chung cho người tại gia. Vàng, nâu, lam là các màu hay dùng vì gần với màu y áo và mang vẻ trang nhã. Điều đáng chú ý hơn là vải sạch, thoáng khí và được giặt thường xuyên để không giữ ẩm cho kinh.
Đặt kinh chung kệ với sách thường có được không?
Nhiều gia đình đặt kinh ở tầng cao nhất của kệ sách, tách riêng một khoang, không xếp lẫn với sách báo khác. Cách này vừa thể hiện sự tôn trọng, vừa dễ tìm. Nếu nhà chật, một hộp giấy cứng sạch để riêng kinh cũng là giải pháp gọn.
Để kinh trong phòng ngủ có sao không?
Theo nếp nhiều gia đình, kinh vẫn có thể để trong phòng ngủ nếu đặt ở chỗ cao, sạch, có ngăn hoặc hộp riêng. Nhiều người ở phòng trọ chỉ có một phòng, không có lựa chọn khác. Không có lý do gì để lo lắng về việc này.
Trẻ nhỏ nghịch kinh sách thì nên dạy thế nào?
Thay vì cấm đoán, nhiều gia đình cho trẻ cầm một quyển kinh nhỏ của riêng mình, dạy rửa tay trước khi cầm, đặt kinh lên chỗ cao sau khi dùng. Trẻ học bằng cách nhìn người lớn làm. Kinh quan trọng của gia đình thì để ngoài tầm với.
Có nên đặt kinh lên ban Phật thường xuyên không?
Nhiều nhà để quyển kinh hay tụng ở một ngăn nhỏ của ban Phật hoặc bên cạnh ban cho tiện. Tránh để kinh sát chân đèn, bát hương vì tàn hương và hơi nóng có thể làm cháy, ố giấy. Ngăn kín bên dưới ban thường là chỗ hợp lý hơn mặt ban.