Ấn tống kinh sách là việc in kinh, sách Phật học để tặng miễn phí, không bán; người góp tiền in coi đó là một việc cúng dường, còn người nhận được kinh để đọc và tụng. Ở chùa Việt, trang cuối nhiều quyển kinh có dòng chữ "sách ấn tống, không bán", kèm danh sách những người góp tiền in.
Ấn tống là việc tốt, nhưng in ra mà không ai dùng, hoặc in một bản dịch kém, thì công sức và tiền bạc đều phí. Bài này nói về nguồn gốc của việc in kinh tặng, những điều nên hỏi trước khi in, chọn bản dịch và quyền xuất bản, chất lượng in, cách phân phát sao cho quyển kinh đến đúng người. Bài không bàn về phước báu của việc ấn tống — đó là phần của giáo lý, xin để chư tăng, ni hướng dẫn.
Nguồn gốc của việc in kinh để tặng
Trước khi có máy in hiện đại, kinh sách ở Việt Nam được in bằng ván khắc gỗ. Khắc một bộ ván kinh tốn rất nhiều công sức và tiền bạc: phải có gỗ tốt, người viết chữ mẫu, thợ khắc, giấy và mực. Vì vậy việc khắc in kinh thường do nhiều người cùng góp. Trên nhiều mộc bản kinh còn lại ở các chùa, phần lời bạt cuối bộ kinh ghi tên chùa, năm khắc và tên các thí chủ đã cúng tiền khắc ván.
Kinh in ra từ ván được phát cho tăng ni, Phật tử, các chùa khác, không nhằm buôn bán. Nếp này kéo dài đến khi có in hiện đại: thay vì góp tiền khắc ván, người ta góp tiền in tại nhà in. Chữ "ấn tống" — ấn là in, tống là đưa tặng — gói đúng tinh thần đó.
Ngày nay ấn tống không chỉ là kinh tụng mà còn gồm sách giảng giải, sách Phật học phổ thông, đĩa và tệp ghi âm bài giảng. Người góp có thể là một gia đình nhân ngày giỗ, một nhóm Phật tử nhân dịp lễ, hay một chùa in cho Phật tử của mình.
Trước khi in: những câu nên hỏi
Phần lớn sự lãng phí trong ấn tống đến từ việc in trước, hỏi sau. Một trình tự gọn cho gia đình hay nhóm muốn in kinh tặng:
- Hỏi chùa nơi mình sinh hoạt: chùa đang thiếu kinh gì, bản nào, khổ nào, bao nhiêu quyển là đủ dùng trong vài năm.
- Hỏi rõ người nhận là ai: Phật tử lớn tuổi, thanh thiếu niên, người mới, hay tủ kinh chung — mỗi nhóm cần một loại sách khác nhau.
- Chọn đúng bản kinh chùa đang dùng nếu in cho chùa; in một bản khác dễ khiến Phật tử tụng lệch nhau.
- Hỏi chùa có kho chứa không và kinh sẽ được phát ra sao; in nhiều mà không có chỗ cất thì vài mùa mưa là ẩm mốc.
- Thống nhất ai lo phần làm việc với nhà xuất bản và nhà in, ai lo vận chuyển, ai lo phân phát.
- Tính số lượng vừa phải; thiếu thì in thêm đợt sau dễ hơn là xử lý hàng trăm quyển dư thừa.
Nhiều chùa đã có sẵn bản in và đầu mối nhà in quen. Góp vào đợt in của chùa thường đơn giản và hiệu quả hơn tự in riêng.
Bản dịch, bản quyền và thủ tục xuất bản
Kinh điển gốc là di sản chung, nhưng bản dịch quốc ngữ là công trình của người dịch, và phần trình bày, chú thích là công sức của người biên soạn. In lại một bản dịch mà không hỏi ý người dịch, người giữ quyền hoặc chùa đang lưu giữ bản đó là chuyện nên tránh, kể cả khi in để tặng. Nhiều dịch giả và nhiều chùa sẵn lòng cho phép ấn tống, nhưng cần được hỏi.
Chọn bản dịch nghiêm túc, có ghi rõ người dịch, bản gốc, đã được nhiều chùa dùng. Tránh tự ghép từ nhiều nguồn trên mạng, tự sửa lời kinh cho "dễ đọc", hay thêm vào những bài văn không rõ xuất xứ. Một quyển kinh in ra sẽ sống nhiều năm; một lỗi trong đó cũng sống nhiều năm.
Về thủ tục, sách in để phát hành rộng rãi ở Việt Nam phải theo quy định về xuất bản, thường thông qua một nhà xuất bản có giấy phép; ấn tống không bán cũng không phải ngoại lệ tự động. Quy định cụ thể có thể thay đổi, nên hỏi nhà xuất bản hoặc nhà in có kinh nghiệm in kinh sách, hoặc hỏi chùa vốn đã làm việc này nhiều lần.
Chất lượng in: đừng tiết kiệm sai chỗ
Kinh sách được dùng nhiều năm, lật mở hằng ngày. Bớt chi phí ở những chỗ sau thường làm quyển kinh hỏng nhanh, rốt cuộc tốn hơn:
- Giấy quá mỏng: mực in thấu sang trang sau, khó đọc, rách khi lật nhiều.
- Giấy trắng loá, bóng: phản chiếu đèn ban thờ, mỏi mắt người lớn tuổi; giấy ngà vàng nhạt, mặt nhám dễ đọc hơn.
- Cỡ chữ nhỏ để in được nhiều trang trên ít giấy: người lớn tuổi, đối tượng hay tụng nhất, không đọc được.
- Gáy dán keo mỏng: bung trang sau một mùa nồm; với kinh tụng hằng ngày, gáy khâu chỉ bền hơn hẳn.
- Bỏ qua khâu đọc soát: một bản in sai dấu thanh trong phần âm Hán Việt khiến người tụng đọc sai cả câu.
- Bìa không có lớp bảo vệ: bìa giấy trơn bám bẩn, sờn góc nhanh khi mang đi chùa thường xuyên.
Hãy xin nhà in một bản in mẫu, đọc soát kỹ và đưa cho người lớn tuổi trong nhà đọc thử dưới ánh đèn thật trước khi in số lượng lớn.
Phân phát sao cho kinh đến đúng người
Qua chùa và nhóm tu học. Đây là kênh tốt nhất vì người phát biết ai cần gì. Một thùng kinh để ở bàn tiếp khách của chùa với lời mời tự nhận thường được dùng đúng hơn phát tràn lan ở nơi đông người.
Phát theo nhu cầu, không theo số lượng. Một Phật tử chỉ cần một quyển đúng bản; tặng mỗi người ba bốn quyển khác nhau dễ khiến nhà họ thành nơi dồn kinh dư thừa.
Kèm vài dòng giới thiệu. Một tờ nhỏ kẹp trong sách ghi quyển kinh này dùng vào dịp nào, theo nghi thức chùa nào, giúp người nhận biết cách dùng.
Giữ lại một ít cho đợt sau. Chùa và nhóm tu học hay có Phật tử mới; một ít kinh để dành trong kho khô ráo dùng được cho nhiều tháng.
Nhận lại kinh dư. Nhóm in kinh có thể nhận lại những quyển người nhận không dùng đến để chuyển cho người khác, thay vì để kinh nằm im trong tủ nhà ai đó.
Ấn tống cho người lớn tuổi, người khiếm thị và trẻ em
Phần lớn kinh ấn tống được in theo một khổ chung, trong khi những người cần kinh nhất lại có nhu cầu rất khác nhau. Người lớn tuổi, nhóm đi chùa và tụng kinh đều đặn nhất, thường cần chữ to, giấy không bóng, sách nhẹ để cầm lâu không mỏi tay. Một đợt in riêng khổ lớn chữ to cho nhóm này thường được các chùa đón nhận rất vui.
Người khiếm thị và người mắt kém nặng có thể dùng kinh dạng âm thanh do chư tăng hoặc Phật tử đọc, hoặc kinh chữ nổi nếu có nhóm làm được. Đây là những việc ít người nghĩ tới, nhưng rất có ích. Trước khi làm, nên tìm hiểu với các hội người mù hay trường dạy chữ nổi về định dạng phù hợp, và hỏi chùa về bản kinh dùng để đọc.
Với trẻ em, sách Phật học thiếu nhi có tranh minh hoạ hiền hoà, chữ to, lời kể ngắn gọn hợp hơn quyển kinh tụng của người lớn. Khi in sách cho trẻ, hãy nhờ người có kinh nghiệm dạy thiếu nhi ở chùa đọc lại nội dung, tránh những hình ảnh hay câu chữ làm trẻ sợ hãi.
Sau khi in: cất giữ số kinh chưa phát
Kinh vừa in xong thường được giao theo kiện lớn. Đây là lúc dễ hỏng nhất: kiện kinh đặt dưới sàn kho, sát tường, gặp mùa nồm hay một trận mưa tạt là ẩm cả lô. Trước khi nhận hàng, chuẩn bị chỗ để là việc nên làm ngay từ đầu.
Kiện kinh nên kê trên pallet gỗ hoặc kệ cách sàn, cách tường, ở phòng khô thoáng, có mái che chắc chắn. Không chồng quá cao làm bẹp kiện dưới. Mở một kiện kiểm tra ngay khi nhận để biết in có lỗi không, đếm đủ số lượng, rồi mới ký nhận với nhà in.
Những tháng sau, cứ vài tuần mở kho thông gió một lần, kiểm tra mốc, mối, chuột. Ghi lại số đã phát, số còn lại, để đợt in sau tính số lượng sát hơn. Một kho kinh được quản lý gọn gàng giúp công sức của những người góp in được trọn vẹn đến tay người đọc.
Nếu sau một hai năm vẫn còn nhiều kinh tồn, hãy liên hệ các chùa khác, các nhóm tu học ở tỉnh xa để chuyển bớt, thay vì để kho đầy mãi rồi hỏng dần.
Cảnh giác với lời kêu gọi chuyển tiền ấn tống trên mạng
Trên mạng xã hội thỉnh thoảng có những bài kêu gọi chuyển tiền "ấn tống kinh", kèm lời hứa hẹn tiêu tai, giải hạn, đổi vận cho người góp. Những lời hứa như vậy không phải là giáo lý được các chùa chính thống truyền dạy, và cách kêu gọi chuyển tiền vào tài khoản cá nhân không rõ ai đứng sau là dấu hiệu nên dừng lại.
Nếu muốn góp tiền in kinh, hãy góp qua chùa nơi mình sinh hoạt hoặc qua những người, những nhóm mà bạn biết rõ và gặp được trực tiếp. Hỏi xem in kinh gì, in bao nhiêu, phát cho ai, và khi kinh in xong bạn có thể đến chùa xem tận mắt.
Khi người thân lớn tuổi đã chuyển tiền theo những lời kêu gọi như vậy, đừng trách mắng. Ngồi lại nói chuyện nhẹ nhàng, gợi ý cùng nhau đến chùa hỏi chư tăng, và lần sau cùng góp vào một đợt in kinh mà cả nhà nhìn thấy được kết quả. Với các chiêu lừa đảo trên mạng nói chung, nên tìm hiểu thêm ở những nguồn chuyên về an toàn thông tin.
Câu hỏi thường gặp
Kinh ấn tống có được bán lại không?
Theo tinh thần ấn tống, kinh in ra để tặng, không bán. Nhiều quyển ghi rõ "sách ấn tống, không bán" ở trang cuối. Nếu bạn có kinh ấn tống không dùng, hãy tặng lại cho người cần hoặc gửi chùa thay vì bán.
Có cần ghi tên người góp tiền in vào sách không?
Nhiều đợt in có danh sách người góp ở trang cuối, theo nếp từ thời in mộc bản. Có người lại muốn giấu tên. Không có quy định chung, tuỳ nhóm in thống nhất với nhau và với chùa. Điều nên tránh là trang danh sách dài hơn cả phần kinh.
In kinh ấn tống cho đám giỗ, đám tang có phù hợp không?
Nhiều gia đình in một số kinh nhỏ để tặng người đến dự, nhân ngày giỗ hay lễ cầu siêu của người thân. Nên in vừa đủ, chọn bài kinh quen thuộc và hỏi chùa chủ trì lễ để chọn đúng bản, tránh in nhiều rồi dư thừa.
Ấn tống bản điện tử có được không?
Có. Nhiều chùa và nhóm tu học chia sẻ kinh sách dạng tệp điện tử miễn phí. Cách này không tốn giấy, dễ phân phát, nhưng vẫn cần chọn bản dịch nghiêm túc, ghi rõ người dịch và tôn trọng quyền của người dịch khi chia sẻ lại.
Làm sao biết một bản dịch kinh đáng tin?
Bản đáng tin thường ghi rõ người dịch, bản gốc được dùng, đơn vị xuất bản và được nhiều chùa sử dụng. Khi phân vân giữa các bản, hãy hỏi chư tăng nơi mình sinh hoạt; các thầy thường biết bản nào được dùng phổ biến và vì sao.
Một người có thể tự ấn tống không cần qua chùa không?
Có thể, nhưng cần tự lo phần bản quyền bản dịch, thủ tục xuất bản, làm việc với nhà in và phân phát. Với số lượng nhỏ, góp vào đợt in của chùa thường đơn giản hơn và kinh đến đúng người hơn.