Một chiếc áo tràng vừa là chiếc khi bạn quỳ xuống lạy không bị vướng gấu, không bó ngực, tay áo buông tự nhiên mà không quét vào đèn nến; để được vậy, cần chọn vải rủ vừa phải, ít nhăn, không bóng, và lấy đủ năm số đo chính: dài áo, ngang vai, vòng ngực, dài tay, cửa tay. May đo cho người dáng đặc biệt; mua may sẵn hợp với người đi chùa không thường xuyên hoặc cần áo gấp.
Bài này đi theo thứ tự một người lần đầu sắm áo tràng thường làm: hiểu áo cần gì ở tấm vải, so sánh các loại vải hay dùng, tự lấy số đo, cân nhắc may đo hay mua sẵn, và thử áo trước khi nhận. Cuối bài nói về nghề may đồ chùa, những người thợ quanh các ngôi chùa lớn và chư ni tự may y áo. Bài không đưa giá và không giới thiệu tiệm may nào.
Áo tràng cần gì ở tấm vải
Áo tràng là áo lễ mặc trong thời gian ngắn nhưng phải chịu những động tác đặc biệt: quỳ, lạy sát đất, đứng lên, chắp tay lâu. Vì vậy tấm vải cần rủ xuống mềm để khi đứng áo không phồng cứng, nhưng không quá mỏng để khi quỳ không dính vào người, lộ dáng. Vải phải ít nhăn, vì người ta thường gấp áo cho vào túi mang đến chùa rồi khoác ngay, không có chỗ ủi.
Độ thoáng cũng quan trọng. Chánh điện nhiều chùa ở miền Nam và miền Trung nóng, đông người, lại thắp hương nến; áo tràng mặc chồng lên quần áo thường nên vải bí là người mặc rất mệt. Ngược lại, ở miền Bắc mùa đông, áo tràng khoác ngoài áo ấm nên cần đủ rộng mà vẫn rủ được.
Cuối cùng là bề mặt vải. Áo tràng nên trơn, mờ hoặc chỉ hơi ánh nhẹ. Vải bóng loáng như sa tanh dưới đèn chánh điện sẽ phản sáng, nổi bật giữa đám đông, đi ngược tinh thần giản dị. Vải có hoa văn chìm rất nhẹ thì nhiều nơi chấp nhận, nhưng hoa văn rõ, in hình thì không hợp.
Các loại vải hay dùng may áo tràng
Tên vải trên thị trường rất lộn xộn, cùng một tên mỗi nơi bán một thứ. Bảng dưới mô tả theo đặc tính để bạn sờ tay, nhìn mắt mà đánh giá, thay vì tin hoàn toàn vào tên gọi.
| Nhóm vải | Đặc tính | Hợp với ai | Điểm cần để ý |
|---|---|---|---|
| Kate, vải pha polyester và cotton | Ít nhăn, giữ màu khá, giá phải chăng, hơi cứng lúc mới | Người đi chùa thường xuyên, cần áo bền, dễ giặt | Kém thoáng hơn vải sợi tự nhiên; chọn loại mặt vải mờ |
| Vải sợi tổng hợp rủ mềm (hay bán dưới tên lụa, phi) | Rủ đẹp, nhẹ, gần như không nhăn | Người cần áo gấp gọn mang theo, đi lễ xa | Một số loại bóng, bí; tránh xa ngọn nến vì dễ bắt lửa và co chảy |
| Đũi, lanh (linen) | Thoáng, mát, mặt vải có sớ tự nhiên | Người ở vùng nóng, khoá tu mùa hè | Nhăn nhiều, cần ủi; màu dễ lệch giữa các lô |
| Vải cotton dày vừa | Thấm hút tốt, mặc dễ chịu | Người da nhạy cảm, người lớn tuổi | Dễ co sau giặt đầu; nên giặt thử hoặc xử lý co trước khi cắt |
| Vải dày, có lót | Ấm, đứng dáng | Miền Bắc mùa đông, chùa trên núi | Nặng, lâu khô; chỉ nên có thêm một chiếc ngoài áo chính |
Nếu bạn may áo cho cả một đạo tràng, nên chọn cùng một cây vải hoặc cùng một lô để màu đồng đều. Màu lam đặc biệt dễ lệch giữa các lô nhuộm; đứng thành hàng trong chánh điện, áo lệch tông thấy rất rõ.
Tự lấy số đo áo tràng ở nhà
Thợ may đồ chùa có thể may chỉ với chiều cao và cân nặng, nhưng có số đo kỹ thì áo vừa hơn hẳn. Cần một người đo giúp và một thước dây; mặc bộ đồ bạn định mặc bên trong áo tràng khi đi chùa.
- Dài áo: đo từ chân cổ sau, chỗ đốt xương nhô ra khi cúi đầu, thẳng xuống tới vị trí bạn muốn gấu áo dừng, thường là trên mắt cá chân vài phân. Người cao tuổi nên lấy ngắn hơn một chút để không vướng khi đứng lên.
- Ngang vai: đo từ đầu xương vai bên này sang đầu xương vai bên kia, qua lưng.
- Vòng ngực: đo vòng quanh chỗ nở nhất của ngực, thước nằm ngang, không kéo căng. Thợ sẽ cộng thêm độ rộng cử động.
- Vòng mông: đo quanh chỗ nở nhất. Số này giúp thợ biết độ xoè của thân để khi quỳ áo không bó.
- Dài tay: đo từ đầu vai, tay buông tự nhiên, xuống tới dưới cổ tay vài phân; nếu muốn tay áo phủ cả bàn tay khi chắp thì đo dài hơn.
- Cửa tay: cho biết bạn muốn tay rộng cỡ nào. Có thể mang một chiếc áo tràng cũ vừa ý cho thợ xem thay vì đo.
- Ghi chú thêm: chiều cao, cân nặng, bạn đi chùa nào và chùa đó mặc màu gì, có hay quỳ lạy lâu không, có cần nút bấm thay dây buộc không.
Gửi kèm một tấm ảnh chụp toàn thân từ phía sau, mặc đồ gọn, giúp thợ thấy dáng vai và lưng. Không cần ảnh khuôn mặt.
May đo hay mua may sẵn
Áo tràng may sẵn thường chia theo vài cỡ dựa trên chiều cao và cân nặng, có ở các cửa hàng đồ chùa, các quầy trong khuôn viên chùa lớn và trên mạng. Ưu điểm là có ngay, giá thường thấp hơn may đo, thử được trước khi mua. Với người dáng phổ thông, đi chùa vài lần một tháng, áo may sẵn chọn đúng cỡ đã đủ dùng. Khi mua trên mạng, bạn nên hỏi rõ số đo từng cỡ chứ đừng chỉ dựa vào chữ S, M, L, vì mỗi nơi may một chuẩn.
May đo phù hợp với người có dáng khác số đông: rất cao, rất thấp, vai rộng, người lớn tuổi lưng còng, người có thai, người cần áo mặc ngoài áo ấm dày. Nó cũng phù hợp khi cả đạo tràng cần áo đồng phục cùng màu, cùng dáng. Thời gian may tuỳ mùa: những tuần trước rằm tháng Giêng, Phật Đản, Vu Lan, các tiệm may đồ chùa thường rất đông.
Một lựa chọn trung gian là mua áo may sẵn rồi nhờ thợ sửa gấu và cửa tay. Gấu và tay là hai chỗ dễ sửa nhất, chi phí thấp, lại giải quyết phần lớn chuyện áo không vừa. Ngược lại, áo chật ngực hay chật vai thì gần như không sửa được, nên khi phân vân giữa hai cỡ, hãy lấy cỡ rộng hơn.
Thử áo trước khi nhận: năm động tác nên làm
Thử áo tràng không giống thử áo thường. Đứng trước gương thấy đẹp chưa đủ; hãy làm lại đúng những động tác bạn sẽ làm trong chánh điện.
- Chắp tay trước ngực và giữ một lúc: vai có bị kéo, nách có bị cấn không.
- Quỳ xuống rồi cúi lạy sát đất: gấu áo có bị đầu gối đè kéo căng cổ áo không, lưng áo có bị bó không.
- Đứng lên từ tư thế quỳ không dùng tay vịn: chân có vướng gấu áo không. Nếu vướng, cần cắt ngắn.
- Với tay lên như thắp hương: tay áo có quá dài, quá rộng đến mức quét vào vật trên bàn thờ không.
- Ngồi xếp bằng hoặc ngồi trên bồ đoàn vài phút: vạt áo có khép kín, có bị bung chỗ cài không.
Nếu áo chưa ổn, nói rõ với thợ chỗ nào vướng thay vì chỉ nói "chưa vừa". Người thợ may đồ chùa lâu năm nghe tả động tác là biết chỉnh chỗ nào.
May áo tràng đồng loạt cho cả đạo tràng
Khi một đạo tràng, một ban hộ niệm hay một nhóm Phật tử muốn may áo tràng đồng phục, việc chuẩn bị khác hẳn may một chiếc. Trước hết cần thống nhất với chùa về màu áo, dáng cổ, kiểu cài và chiều dài. Có chùa muốn tất cả cùng một dáng; có chùa chỉ cần cùng màu, dáng để từng người tự chọn. Một mẫu áo được thầy trụ trì hoặc ban hộ tự xem qua trước khi may hàng loạt sẽ tránh được chuyện may xong rồi phải sửa.
Bước tiếp theo là thu số đo. Cách gọn nhất là lập một bảng gồm họ tên, chiều cao, cân nặng, dài áo, vòng ngực, dài tay, và ghi chú đặc biệt như người lớn tuổi cần nút bấm hay người cần áo rộng để khoác ngoài áo ấm. Người phụ trách nên đo giúp những người không tự đo được thay vì để họ đoán, vì với may đồng loạt, áo sai cỡ thường không đổi được ngay.
Về vải, nên đặt một lô đủ cho cả nhóm cộng thêm một ít dự phòng cho người đến sau. Màu lam và màu nâu rất dễ lệch giữa các lô, nên nếu sau này có thành viên mới, chiếc áo của họ có thể hơi khác tông. Một số đạo tràng giữ sẵn vài chiếc áo dự phòng các cỡ phổ biến để cho mượn, vừa giúp người mới vừa giữ được hàng ngũ đồng đều trong những buổi lễ lớn.
Nghề may đồ chùa: những người thợ ít được nhắc tên
Quanh nhiều ngôi chùa lớn ở Hà Nội, Huế, Thành phố Hồ Chí Minh có những tiệm may chuyên đồ chùa, nhiều nơi truyền qua vài thế hệ trong một gia đình. Họ may áo tràng, áo lam cho Phật tử, áo nhật bình, áo hậu cho tăng ni, và ở mức cao nhất là may ca-sa. Ca-sa đòi hỏi hiểu quy cách điều, ô theo luật nên người thợ thường học từ chư tăng hoặc làm theo mẫu được chùa duyệt.
Ở nhiều chùa ni, chư ni tự may y áo cho đại chúng. Việc may vá trong chùa vừa là công việc vừa là một phần sinh hoạt tu tập: cắt từng mảnh, ghép từng điều đòi hỏi kiên nhẫn và tập trung. Có những ngôi chùa từng nổi tiếng trong vùng vì y áo do chư ni may, dù ít khi họ nói về điều đó.
Nghề may đồ chùa có nhịp riêng theo lịch lễ. Trước mùa an cư, trước lễ Phật Đản, Vu Lan và các đại giới đàn, các tiệm làm việc gấp hơn. Nếu bạn cần áo cho một dịp cụ thể, đặt sớm vài tuần là cách tốt để người thợ có thời gian làm kỹ. Và nếu tìm được một người thợ hiểu nghề, giữ liên lạc lâu dài sẽ tiện hơn nhiều so với mỗi lần một nơi.
Câu hỏi thường gặp
Một người nên có mấy chiếc áo tràng?
Phần lớn người đi chùa thường xuyên có hai chiếc để thay giặt. Người đi chùa thỉnh thoảng một chiếc là đủ. Nếu ở miền Bắc, có thể thêm một chiếc rộng hơn để khoác ngoài áo ấm mùa đông.
Vải bóng có được dùng may áo tràng không?
Không có quy định cấm chung, nhưng nhiều chùa khuyên dùng vải mờ hoặc ánh rất nhẹ. Vải bóng phản sáng dưới đèn, trông nổi bật giữa đạo tràng, và nhiều loại sợi tổng hợp bóng dễ bắt lửa, co chảy khi gần nến.
Áo tràng nên dài tới đâu?
Thường dài tới trên mắt cá chân vài phân, đủ che kín khi quỳ mà không vướng khi bước. Người cao tuổi hoặc người hay phải đứng lên ngồi xuống nhiều nên may ngắn hơn một chút để an toàn.
Mua áo tràng trên mạng có rủi ro gì?
Rủi ro chính là sai cỡ và sai màu so với ảnh. Bạn nên hỏi số đo cụ thể của từng cỡ, hỏi chất vải và xin ảnh chụp dưới ánh sáng tự nhiên. Khi nhận, thử ngay các động tác quỳ, lạy để kịp đổi nếu không vừa.
Có nên thêu tên lên áo tràng không?
Một số đạo tràng thêu tên hoặc ký hiệu nhỏ ở mặt trong để khỏi lẫn áo khi treo chung. Thêu lộ ra ngoài thì không phổ biến vì áo tràng vốn trơn. Muốn thêu, bạn nên hỏi ý kiến ban hộ tự của chùa.
Tặng áo tràng cho người thân có cần lưu ý gì?
Nên hỏi trước màu áo chùa người đó đi và số đo cơ bản. Nếu không chắc cỡ, có thể tặng kèm lời hẹn đổi cỡ. Với người cao tuổi, chọn vải nhẹ, mềm và kiểu cài nút bấm sẽ được đón nhận hơn.