Áo tràng bền màu nhất khi được giặt tay bằng nước mát với chất giặt dịu, lộn trái, không ngâm lâu, phơi trong bóng râm và cất khi đã khô hẳn; phần lớn chiếc áo bạc màu sớm là do phơi nắng gắt, còn áo ố mốc là do cất khi chưa khô hoặc để trong túi kín suốt mùa nồm. Vết sáp nến, tàn hương và mồ hôi ở cổ là ba loại bẩn hay gặp nhất, mỗi thứ một cách xử lý.
Bài này viết cho người có một hai chiếc áo tràng, mặc mỗi tuần hoặc mỗi rằm, muốn giữ áo được nhiều năm. Các bước dưới đây là cách chăm vải thông thường áp dụng cho áo lễ; không có nghi thức đặc biệt nào bắt buộc khi giặt áo tràng, chỉ có những nếp tôn trọng nhiều gia đình giữ, được nhắc ở cuối bài.
Vì sao áo tràng nhanh bạc, nhanh ố dù ít mặc
Áo tràng chịu ba thứ mà áo thường ít gặp. Thứ nhất là khói hương: đứng lâu trong chánh điện, vải hấp thụ khói, bám mùi và dần ngả màu, nhất là ở vai và ngực. Thứ hai là sáp nến, dầu đèn và tàn hương rơi vào khi thắp hương hay đi qua bàn thờ. Thứ ba là mồ hôi: chánh điện đông người, áo khoác ngoài quần áo thường nên vùng cổ, nách ra mồ hôi nhiều.
Màu lam và màu nâu của áo tràng phần lớn là màu nhuộm trên vải tổng hợp hoặc vải pha. Ánh nắng trực tiếp là thứ làm các màu này bạc nhanh nhất, rõ nhất ở mặt ngoài vai và lưng, chỗ hướng ra nắng khi phơi. Một chiếc áo phơi nắng gắt trưa miền Nam vài tháng có thể đã khác màu thấy rõ với chiếc áo cùng lô cất trong tủ.
Còn ố mốc thường đến từ thói quen tiện tay: đi chùa về, gấp áo cho vào túi vải, để trong cốp xe hoặc góc tủ tới lần sau. Áo còn ẩm mồ hôi, gặp mùa nồm miền Bắc hoặc mùa mưa miền Nam, chỉ một hai tuần là có đốm mốc. Biết ba nguyên nhân này, bạn sẽ thấy phần lớn cách giữ áo chỉ là tránh chúng.
Giặt tay áo tràng từng bước
Giặt tay là cách nhẹ nhàng nhất với áo tràng, nhất là áo vải mỏng, vải rủ. Mỗi lần giặt chỉ mất khoảng mười lăm phút.
- Đọc nhãn may trong áo nếu còn. Nếu nhãn ghi không giặt nước nóng hay không vắt, theo đúng nhãn.
- Xử lý vết bẩn riêng trước, theo bảng ở mục sau, không cho cả áo vào chậu khi còn sáp nến dính.
- Lộn trái áo để mặt ngoài ít bị cọ xát, giữ màu lâu hơn.
- Pha chất giặt dịu, loại dùng cho đồ màu hoặc đồ mỏng, vào nước mát hoặc hơi ấm tay. Không dùng nước nóng với áo màu.
- Nhúng áo, ngâm không quá mười lăm phút. Ngâm lâu làm màu loang, nhất là áo mới giặt vài lần đầu.
- Vò nhẹ vùng cổ, nách, cửa tay; phần thân chỉ cần nhúng đẩy nước qua lại.
- Xả nước sạch hai đến ba lần cho hết chất giặt; chất giặt còn sót cũng làm vải ngả màu.
- Không vắt xoắn mạnh. Ép nhẹ cho bớt nước hoặc cuộn áo trong một chiếc khăn bông lớn rồi ấn.
Áo tràng mới may nên giặt riêng vài lần đầu vì màu lam, màu nâu có thể ra màu, làm loang sang đồ trắng.
Giặt máy: được, nhưng có điều kiện
Nhiều người bận rộn giặt áo tràng bằng máy. Điều đó không sao nếu bạn giữ vài nguyên tắc:
- Cho áo vào túi giặt lưới để dây buộc, khuy không mắc vào lồng giặt và ống tay rộng không bị xoắn.
- Chọn chế độ đồ mỏng hoặc giặt tay, nước lạnh, vắt ở tốc độ thấp.
- Giặt cùng đồ cùng tông màu, không giặt chung với khăn bông dễ rụng xơ vì xơ bám vào vải sẫm rất khó gỡ.
- Không dùng nước tẩy có clo cho áo màu. Không trộn các loại chất tẩy với nhau, vì một số tổ hợp sinh khí độc.
- Lấy áo ra ngay khi máy dừng, giũ phẳng và phơi. Áo để ướt trong lồng máy vài giờ dễ nhăn sâu và có mùi.
- Áo vải đũi, lanh hoặc áo có lót nên giặt tay, vì giặt máy dễ làm lệch lớp lót và nhăn khó ủi.
Máy sấy nhiệt cao không hợp với phần lớn áo tràng: vải tổng hợp có thể bóng mặt, vải cotton co rút. Nếu phải sấy, chọn nhiệt thấp và lấy áo ra khi còn hơi ẩm để phơi nốt.
Vết bẩn hay gặp trên áo tràng và cách xử lý
Mỗi vết bẩn cần một cách riêng. Xử lý càng sớm càng dễ; để lâu, nhất là vết dầu và mồ hôi, sẽ thành vết ố vĩnh viễn.
| Vết bẩn | Cách xử lý | Tránh làm |
|---|---|---|
| Sáp nến | Để sáp nguội cứng, cạo nhẹ bằng mép thẻ nhựa. Phần còn lại đặt giữa hai lớp giấy thấm, là ủi ở nhiệt thấp cho sáp chảy sang giấy; thay giấy vài lần. | Không giặt nước nóng khi sáp còn dính, sáp sẽ loang rộng |
| Tàn hương, bụi tro | Giũ nhẹ, dùng băng dính quấn ngược tay để lấy tro. Vết xám còn lại giặt bằng chất giặt dịu. | Không chà khi tro còn khô, tro sẽ ăn vào sợi vải |
| Dầu đèn, dầu ăn | Thấm bớt dầu bằng giấy, rắc một lớp bột mịn như bột bắp để hút dầu vài giờ, rồi xoa nước rửa chén pha loãng và giặt. | Không ủi khi còn vết dầu, nhiệt làm dầu bám chặt |
| Ố vàng cổ, nách | Ngâm vùng ố trong nước có chất giặt chứa enzyme vài phút, vò nhẹ. Lặp lại vài lần giặt. | Không dùng nước tẩy mạnh trên áo màu |
| Đốm mốc | Phơi khô, chải bỏ phần mốc ngoài trời, rồi giặt. Đốm mốc lâu ngày có thể không sạch hẳn. | Không cất áo mốc chung với áo khác |
Khi dùng bất kỳ chất tẩy nào, nên đeo găng tay và làm ở nơi thoáng. Thử trước ở một góc khuất bên trong áo xem màu có loang không.
Phơi và ủi cho áo giữ dáng
Phơi áo tràng trên móc vai rộng hoặc vắt ngang qua sào để áo không bị móc kéo nhọn hai vai. Kéo nhẹ hai vạt, vuốt phẳng tay áo khi áo còn ướt; với vải ít nhăn, làm vậy là đủ để khỏi phải ủi. Phơi trong bóng râm, nơi có gió. Nếu chỉ có chỗ phơi nắng, lộn trái áo và lấy vào ngay khi vừa khô.
Khi cần ủi, chỉnh bàn ủi theo loại vải: vải tổng hợp nhiệt thấp, cotton nhiệt vừa, lanh có thể cao hơn. Ủi mặt trái hoặc đặt một lớp khăn mỏng lên mặt phải để tránh bóng vải. Ủi đường sống lưng và hai vạt trước, vì đây là chỗ người khác nhìn thấy khi bạn đứng trong hàng; tay áo chỉ cần ủi nhẹ cho buông đều.
Với áo tràng vải lanh hay đũi, nếp nhăn nhẹ là đặc tính của vải, không cần ủi phẳng như áo sơ mi. Nhiều người còn thích vẻ mộc ấy. Điều quan trọng hơn là áo sạch và không có mùi; một chiếc áo phẳng phiu nhưng ám mùi khói hương cũ vẫn không dễ chịu cho người đứng cạnh.
Mang áo tràng đi chùa xa, đi khoá tu nhiều ngày
Đi chùa xa hay dự khoá tu ba, bảy ngày, áo tràng phải nằm trong ba lô, va li nhiều giờ. Cách giữ áo ít nhăn nhất là cuộn thay vì gấp: trải áo, gấp tay vào thân như khi cất, rồi cuộn tròn từ gấu lên cổ. Áo cuộn không có nếp gấp sắc, khi lấy ra giũ vài cái và treo lên là gần như phẳng lại. Đặt cuộn áo trong một túi vải riêng, tách khỏi giày dép, đồ ăn và chai nước.
Khoá tu nhiều ngày thường không có máy giặt, chỗ phơi hạn chế. Nếu có thể, mang hai chiếc áo tràng để thay. Mỗi tối, treo áo đang mặc ở chỗ thoáng cho khô mồ hôi; chỉ giặt khi thật cần và giặt sớm để kịp khô. Vải sợi tổng hợp khô nhanh hơn cotton và lanh, đây là lý do nhiều người chọn loại vải này cho áo đi khoá tu.
Mang theo vài chiếc kẹp và một móc treo gọn cũng giúp ích, vì chỗ treo trong phòng nghỉ khoá tu thường ít, nhiều người dùng chung. Khi về nhà, giặt ngay áo đã mặc, phơi khô hẳn rồi mới cất; áo bỏ quên trong túi sau chuyến đi là nguồn gốc của rất nhiều chiếc áo mốc.
Khi được nhờ giặt giũ y áo cho chư tăng, ni
Ở nhiều chùa nhỏ, Phật tử công quả đôi khi được nhờ giặt, phơi hoặc mang y áo đi sửa giúp quý thầy, quý cô. Phần lớn nguyên tắc giặt giữ màu ở trên vẫn áp dụng: nước mát, chất giặt dịu, phơi bóng râm. Nhưng có thêm vài điều nhiều chùa nhắc mà người tại gia nên biết.
Ca-sa và y của chư tăng thường được giặt riêng, không giặt chung với đồ của người tại gia. Khi phơi, treo ở chỗ sạch, cao, không vắt lên hàng rào hay để chạm đất. Khi gấp, nếu không biết cách gấp y theo nếp của chùa, đừng tự gấp theo kiểu mình, chỉ cần đặt phẳng trên kệ hoặc hỏi người trong chùa. Ca-sa có cách gấp riêng tuỳ truyền thống, và việc gấp sai không có gì nghiêm trọng nhưng người tu sẽ phải gấp lại.
Nếu y bị rách, sút chỉ, không tự cắt hay may vá theo ý mình mà báo lại cho người nhờ. Việc vá y có thể có quy cách riêng, và nhiều chùa ni tự vá cho đại chúng. Người tại gia giúp được phần giặt phơi là đã đỡ được nhiều việc cho chùa.
Gấp và cất áo tràng
Áo tràng dài, tay rộng nên gấp không khéo sẽ hằn nếp sâu. Một cách gấp nhiều người dùng:
- Trải áo úp mặt trước xuống mặt phẳng, kéo phẳng lưng áo.
- Gấp hai tay áo vào giữa lưng theo chiều dọc, cho ống tay nằm song song với thân.
- Gấp hai bên thân áo vào giữa sao cho mép áo thẳng hàng, tạo thành một dải dài bằng khoảng ngang vai.
- Gấp dải áo theo chiều dài thành ba hoặc bốn phần tuỳ chỗ cất.
- Đặt áo đã gấp vào túi vải thoáng, không dùng túi nilon kín khi cất lâu.
- Cất ở ngăn trên cao, khô ráo trong tủ; có thể đặt cùng một gói hút ẩm. Mùa nồm, lấy ra phơi lại vài tuần một lần.
Nhiều gia đình có nếp cất áo tràng riêng, không để chung với quần áo lót hay đồ làm việc bẩn, và không để áo tràng dưới sàn. Đây là nếp tôn trọng phổ biến, không phải quy định; quan trọng nhất vẫn là áo sạch, khô và sẵn sàng khi cần.
Câu hỏi thường gặp
Áo tràng có cần giặt sau mỗi lần mặc không?
Không bắt buộc. Nếu chỉ mặc vài giờ, không ra mồ hôi, bạn có thể treo áo nơi thoáng cho bay mùi khói hương rồi cất. Nên giặt khi thấy cổ áo bẩn, có mùi hoặc sau vài lần mặc.
Áo tràng bạc màu có nhuộm lại được không?
Một số tiệm nhuộm vải nhận nhuộm lại, nhưng kết quả trên vải pha thường không đều, màu khó khớp với áo của đạo tràng. Với áo đã bạc nhiều, may áo mới hoặc dùng áo cũ để mặc ở nhà khi tụng kinh thường hợp lý hơn.
Có nên giặt áo tràng chung với quần áo khác?
Nhiều gia đình giặt riêng áo tràng như một nếp tôn trọng. Về kỹ thuật, giặt chung với đồ cùng màu, cùng loại vải không có vấn đề, chỉ tránh giặt cùng đồ quá bẩn hay khăn bông dễ rụng xơ.
Làm sao khử mùi khói hương bám trên áo tràng?
Treo áo ở nơi thoáng gió vài giờ thường đã bớt nhiều. Nếu mùi vẫn còn, giặt bằng chất giặt dịu và xả kỹ. Không nên xịt nước hoa lên áo vì mùi lẫn lộn, có người đứng cạnh nhạy cảm với mùi.
Áo tràng bị mốc nặng có cứu được không?
Nếu mốc mới, phơi khô, chải bỏ rồi giặt có thể sạch. Mốc lâu ngày ăn vào sợi vải để lại đốm màu khó tẩy. Với vải màu, không nên dùng chất tẩy mạnh; chấp nhận đốm nhạt hoặc thay áo mới.
Áo tràng của người thân đã mất nên làm gì?
Nhiều gia đình giặt sạch, gấp cẩn thận rồi giữ làm kỷ niệm hoặc gửi chùa để người khác mượn mặc. Không có quy định chung. Nếu băn khoăn, bạn có thể hỏi chùa mà người thân từng sinh hoạt.