Kinh luân (còn gọi là bánh xe cầu nguyện, tiếng Tây Tạng mani khorlo) là một ống trụ rỗng xoay quanh trục, bên trong cuộn chặt giấy in chân ngôn, phổ biến nhất là câu Om Mani Padme Hum. Người theo truyền thống Tây Tạng quay kinh luân theo chiều kim đồng hồ; theo niềm tin của truyền thống này, mỗi vòng quay có giá trị như trì tụng những câu chân ngôn chứa bên trong.
Kinh luân có nhiều cỡ: loại cầm tay nhỏ, hàng kinh luân gắn dọc tường tu viện, kinh luân khổng lồ trong điện, và cả kinh luân quay bằng sức nước, sức gió. Ở Việt Nam, người ta gặp kinh luân chủ yếu như món quà du lịch từ Nepal, Ấn Độ hoặc ở một số đạo tràng theo truyền thống Tây Tạng. Bài này giải thích cấu tạo, các loại, cách quay đúng phép, và cách giữ một chiếc kinh luân cầm tay.
Bên trong và bên ngoài một chiếc kinh luân
Nhìn ngoài, kinh luân chỉ là một ống kim loại hoặc gỗ có trục. Phần quan trọng nhất lại nằm ở bên trong, nơi người dùng không nhìn thấy:
- Lõi chân ngôn: một cuộn giấy dài, in lặp đi lặp lại câu chân ngôn hàng nghìn, có khi hàng triệu lần với kinh luân lớn, được cuộn chặt quanh trục. Theo truyền thống, cuộn giấy được quấn theo chiều để khi quay đúng chiều, chữ đi theo chiều đọc. Kinh luân hiện đại có khi dùng vi phim để chứa nhiều lần lặp hơn.
- Trục: thanh kim loại hoặc gỗ xuyên giữa, giúp ống quay tự do. Với loại cầm tay, trục nối xuống cán.
- Vỏ ống: bằng đồng, bạc, gỗ hoặc da, mặt ngoài thường chạm câu chân ngôn bằng chữ Tây Tạng hoặc Phạn và hoa văn sen, mây.
- Quả nặng: ở loại cầm tay, một quả kim loại nhỏ gắn dây xích vào thân ống, giúp người cầm chỉ cần lắc nhẹ cổ tay là ống quay đều.
- Chóp và đáy: thường có hình búp sen hoặc bảo châu ở trên, đĩa đỡ ở dưới.
Kinh luân thủ công đúng truyền thống được làm khá kỹ phần lõi: giấy in, cách cuộn, nghi thức gia trì khi lắp. Hàng lưu niệm giá rẻ đôi khi có lõi chỉ là một cuộn giấy ngắn, hoặc rỗng hẳn. Nếu bạn quan tâm tới ý nghĩa tôn giáo, hãy hỏi người bán về phần lõi, hoặc nhờ người trong truyền thống kiểm tra.
Câu chân ngôn bên trong: Om Mani Padme Hum
Câu chân ngôn phổ biến nhất trong kinh luân là Om Mani Padme Hum, sáu âm tiết, gắn với Bồ tát Quán Thế Âm (tiếng Tây Tạng Chenrezig), vị Bồ tát của lòng từ bi rất được tôn kính ở Tây Tạng. Câu này có mặt khắp nơi trong vùng Himalaya: chạm trên đá ven đường, in trên cờ gió, khắc trên kinh luân, được người già lẩm nhẩm cả ngày.
Người Việt theo Bắc tông cũng quen câu này qua tên gọi Lục tự Đại minh chân ngôn, phiên âm Hán Việt "Án ma ni bát di hồng", có trong một số nghi thức tụng niệm. Về nghĩa từng chữ, các học giả và các vị thầy giải thích theo nhiều tầng khác nhau; cách dịch đơn giản hay gặp là "viên ngọc trong hoa sen", nhưng chính các vị thầy thường nhấn mạnh chân ngôn không nên hiểu như một câu văn thông thường.
Kinh luân cũng có thể chứa những chân ngôn hoặc đoạn kinh khác, tuỳ mục đích của người dựng. Chuyện giảng nghĩa sâu của chân ngôn thuộc phần giáo lý; bạn nên hỏi các vị thầy trong truyền thống nếu muốn hiểu kỹ, thay vì tin vào những bản giải thích lan truyền trên mạng.
Các loại kinh luân thường gặp
Kinh luân có mặt ở mọi cỡ, từ vừa lòng bàn tay đến cao hơn đầu người. Mỗi loại gắn với một cách dùng khác nhau.
| Loại | Kích thước, vị trí | Cách quay | Hay thấy ở |
|---|---|---|---|
| Cầm tay | Ống nhỏ trên cán dài chừng một gang tay | Lắc nhẹ cổ tay, quả nặng giúp ống quay đều | Người hành hương, người già vừa đi vừa quay |
| Để bàn | Ống nhỏ trên đế đứng | Dùng ngón tay xoay | Bàn thờ, bàn làm việc của Phật tử |
| Gắn tường thành hàng | Hàng chục đến hàng trăm ống dọc tường | Vừa đi theo chiều kim đồng hồ vừa đưa tay phải quay từng ống | Quanh tu viện, quanh tháp |
| Kinh luân lớn | Ống cao hơn người, đặt trong một điện riêng | Đẩy tay cầm, đi vòng quanh | Tu viện lớn, nơi hành hương |
| Chạy bằng nước | Ống đặt trên dòng suối, có cánh quạt nước | Nước chảy làm ống quay liên tục | Làng vùng núi Himalaya |
| Chạy bằng gió, bằng nhiệt | Ống nhẹ có cánh hứng gió, hoặc đặt trên ngọn đèn để hơi nóng làm quay | Tự quay | Mái nhà, cạnh đèn bơ trong điện |
Kinh luân chạy bằng nước hay bằng gió thể hiện một ý niệm đẹp của truyền thống này: lời nguyện lành không chỉ do con người tụng, mà được trao cho cả thiên nhiên mang đi. Hiểu như vậy để thấy kinh luân không phải "máy tụng tự động" theo nghĩa lười biếng như đôi khi bị chế giễu.
Quay chiều nào và vì sao
Trong Phật giáo Tây Tạng, kinh luân được quay theo chiều kim đồng hồ nếu nhìn từ trên xuống, tức là mặt trước của ống chạy từ trái sang phải. Chiều này trùng với chiều chữ in trong lõi, và cũng trùng với chiều đi nhiễu quanh tháp, quanh tu viện: người đi giữ công trình thờ ở phía tay phải của mình. Đi nhiễu theo chiều này là tập tục chung của nhiều truyền thống Phật giáo, kể cả ở chùa Việt khi đi nhiễu quanh tháp, quanh điện.
Đạo Bön, tôn giáo bản địa có từ trước khi Phật giáo vào Tây Tạng và vẫn còn đến nay, lại đi nhiễu và quay kinh luân theo chiều ngược lại. Đây là khác biệt của hai truyền thống, không phải một bên đúng, một bên sai. Khi đến thăm một nơi thờ tự, bạn chỉ cần quan sát người địa phương và đi theo chiều của họ.
Với kinh luân gắn tường, người ta thường dùng tay phải để quay, vừa đi vừa đưa tay lướt qua từng ống. Nếu bạn là du khách và muốn tham gia, hãy đi cùng chiều dòng người, đừng đi ngược, đừng dừng lại chắn lối, và quay nhẹ tay.
Quay ngược chiều một lần không phải chuyện "phạm" hay mang hoạ gì. Chỉ là người trong truyền thống sẽ thấy lạ, và bạn có thể mỉm cười rồi quay lại theo chiều đúng.
Kinh luân trong đời sống người Tây Tạng
Người đến vùng Himalaya hay kể lại hình ảnh các cụ già vừa đi vừa quay kinh luân cầm tay, tay kia lần tràng hạt, miệng niệm chân ngôn, suốt cả buổi sáng quanh một ngôi tháp. Với họ, quay kinh luân là việc gắn với nhịp sống, như người Việt lớn tuổi niệm Phật khi làm việc nhà.
Các dãy kinh luân gắn tường quanh tu viện, quanh tháp tạo thành những vòng đi nhiễu, gọi là kora. Đi trọn một vòng có khi mất vài phút, có khi cả ngày với những vòng hành hương quanh núi thiêng. Tiếng các ống kim loại quay, tiếng chuông nhỏ gắn trên kinh luân lớn kêu mỗi lần quay đủ vòng, là âm thanh đặc trưng của những nơi này.
Trong ý niệm của truyền thống, quay kinh luân không chỉ vì lợi ích cho bản thân người quay mà còn hồi hướng cho mọi chúng sinh. Đó là lý do kinh luân được đặt ở nơi công cộng, ai đi qua cũng có thể quay.
Người Việt đến thăm những nơi này có thể tham gia đi nhiễu như một trải nghiệm văn hoá, với sự tôn trọng. Không cần là Phật tử Kim Cương thừa mới được quay kinh luân; điều cần là đi đúng chiều, giữ trật tự và không coi đó là điểm chụp ảnh đơn thuần.
Kinh luân ở Việt Nam: quà du lịch, đạo tràng và chỗ nên tỉnh táo
Phần lớn kinh luân ở Việt Nam là loại cầm tay và để bàn, do người đi Nepal, Ấn Độ, Bhutan mang về làm quà, hoặc mua qua các cửa hàng vật phẩm. Một số đạo tràng theo truyền thống Tây Tạng ở trong nước có kinh luân lớn hơn, dùng trong sinh hoạt của Phật tử nơi đó; nếu đến thăm, bạn nên hỏi ban quản lý trước khi quay hay chụp ảnh.
Cùng với sự phổ biến là những lời quảng cáo quen thuộc: "kinh luân để bàn làm việc giúp thăng tiến", "kinh luân đặt ở két tiền giữ của", "quay kinh luân xoá nghiệp cho người đã khuất". Những lời này không phải cách truyền thống Tây Tạng giới thiệu kinh luân. Truyền thống nói về lòng từ bi, về việc hồi hướng cho mọi chúng sinh, và đặt kinh luân trong đời sống tu tập có thầy hướng dẫn.
Khi chọn một chiếc kinh luân, câu hỏi hữu ích là: lõi bên trong là gì, ai làm, làm bằng chất liệu gì. Một chiếc kinh luân cầm tay quay êm, trục chắc, lõi được làm cẩn thận có giá trị hơn nhiều so với một chiếc mạ vàng sáng loáng mà rỗng ruột. Nếu bạn quan tâm, có thể xem thêm vật phẩm có mô tả chất liệu rõ ràng trên Vật Phẩm Phong Thủy và đối chiếu với những điểm nêu trong bài.
Giữ một chiếc kinh luân cầm tay hay để bàn
Chỗ đặt. Nhiều Phật tử đặt kinh luân trên ban thờ, trên kệ cao, hoặc treo ở chỗ sạch. Tránh đặt dưới sàn, trong nhà tắm, trên chỗ ngồi.
Giữ khô cho phần lõi. Lõi giấy rất sợ ẩm. Mùa nồm, nên để kinh luân trong tủ kín có gói hút ẩm hoặc lau khô thân ống thường xuyên. Nếu kinh luân bị ướt, để khô tự nhiên nơi thoáng, đừng sấy nóng.
Kiểm tra trục. Trục mòn làm ống lắc lư, kêu lạch cạch. Một chút dầu máy may ở chỗ quay có thể giúp, nhưng đừng để dầu chảy vào lõi.
Đừng tự mở lõi. Nếu không có hiểu biết và không theo truyền thống, không nên tự tháo ống ra xem lõi. Người trong truyền thống coi lõi chân ngôn là phần thiêng; cần sửa thì hỏi đạo tràng hoặc người làm kinh luân.
Khi kinh luân hỏng. Kinh luân cũ, hỏng không dùng nữa, nhiều người gửi lại cho đạo tràng theo truyền thống Tây Tạng để xử lý theo nghi thức của họ. Không nên vứt chung với rác.
Câu hỏi thường gặp
Người không theo Phật giáo Tây Tạng có được quay kinh luân không?
Được. Kinh luân ở tu viện, quanh tháp được đặt cho mọi người đi qua. Điều người trong truyền thống mong là bạn quay theo chiều kim đồng hồ, bằng tay phải, nhẹ nhàng và với thái độ tôn trọng.
Quay kinh luân có thay được việc tụng kinh không?
Đây là câu hỏi thuộc giáo lý và cách hiểu của từng vị thầy. Trong niềm tin phổ biến của truyền thống Tây Tạng, quay kinh luân đi kèm với tâm nguyện lành và thường đi cùng niệm chân ngôn. Muốn hiểu kỹ, bạn nên hỏi các vị thầy trong truyền thống.
Kinh luân điện quay tự động có giống kinh luân thường không?
Ngày nay có kinh luân để bàn chạy bằng pin hoặc năng lượng mặt trời. Truyền thống đã có kinh luân quay bằng nước, gió, nhiệt từ lâu, nên ý niệm tự quay không lạ. Còn việc đánh giá thì thuộc về người trong truyền thống.
Chữ khắc ngoài kinh luân có phải câu Om Mani Padme Hum không?
Phần lớn kinh luân khắc câu này bằng chữ Tây Tạng hoặc chữ Lanydza (một dạng chữ Phạn trang trí). Một số kinh luân khắc chân ngôn khác. Nếu muốn biết chắc, bạn nhờ người đọc được chữ Tây Tạng xem giúp.
Có nên mua kinh luân làm quà cho người lớn tuổi không?
Nếu người nhận theo Phật giáo và quý văn hoá Tây Tạng, kinh luân là món quà có ý nghĩa. Hãy kèm vài dòng giải thích cách quay, chiều quay, và đừng giới thiệu nó như vật mang lại may mắn hay sức khoẻ.
Kinh luân để bàn có làm phiền khi đặt trong phòng ngủ không?
Không có quy định chung. Nhiều Phật tử thích đặt pháp khí ở phòng thờ hoặc phòng khách hơn phòng ngủ, coi đó là cách tôn trọng. Nếu nhà chật, đặt trên kệ cao, sạch trong phòng là đủ.