Muốn chuông xoay ngân đều, bạn đặt chuông trên lòng bàn tay mở hoặc trên gối đệm, gõ nhẹ một tiếng vào thành ngoài, rồi áp dùi thẳng đứng vào vành ngoài và miết vòng chậm với lực đều, không ép quá mạnh. Phần lớn người mới thất bại vì miết nhanh và ép mạnh, làm dùi bật khỏi vành và chuông kêu lạch cạch.
Bài này đi từng bước từ cách đặt chuông, cầm dùi, gõ, miết, cho tới cách sửa tiếng lạch cạch, chọn dùi theo cỡ chuông và giữ chuông bền tiếng. Bài chỉ nói về cách tạo tiếng; chuông xoay ở đây được dùng như một nhạc cụ để nghe và ngồi yên, không gắn với công dụng chữa bệnh nào. Câu hỏi "chuông xoay có chữa lành không" có bài riêng trong chuyên mục.
Chuẩn bị trước khi dùng
Năm phút chuẩn bị giúp lần đầu dùng chuông dễ hơn nhiều. Trước khi bắt đầu, bạn kiểm tra những thứ sau:
- Chỗ ngồi: một chỗ tương đối yên, ngồi thẳng lưng trên ghế hoặc trên đệm. Tư thế thoải mái quan trọng hơn tư thế "đúng"; ngồi khom thì tay miết sẽ nhanh mỏi.
- Chuông và gối: chuông khô, sạch, không có nước bên trong. Gối đệm vừa đáy chuông; chuông nhỏ có thể đặt trên lòng bàn tay mở.
- Dùi: xem dùi có đầu bọc da hay nỉ không. Đầu bọc mềm dùng để gõ; thân gỗ trần hoặc thân bọc da dùng để miết.
- Tay: tháo nhẫn, vòng ở tay đỡ chuông. Kim loại chạm vào thành chuông sẽ chặn rung và gây tiếng rè.
- Người xung quanh: nếu nhà có trẻ sơ sinh đang ngủ, người già nhạy tiếng, hãy chọn giờ khác hoặc gõ nhẹ. Tiếng chuông lớn có thể vang khắp căn hộ.
Nếu bạn dùng chuông trong một góc thờ hay góc thiền, có thể đặt chuông ở đó cố định để mỗi lần ngồi xuống không phải sắp xếp lại. Đặt trên kệ ngang tầm ngồi, xa mép bàn để tránh rơi.
Gõ một tiếng: cách đơn giản nhất
Gõ là cách nên tập trước. Tiếng gõ cho bạn nghe được "giọng" thật của chiếc chuông, và nhiều người chỉ cần đến thế.
- Đặt chuông trên lòng bàn tay trái mở phẳng, các ngón duỗi, không nắm vào thành chuông. Chuông lớn thì đặt trên gối trên mặt bàn.
- Cầm dùi ở tay phải như cầm bút, nhẹ nhàng, đầu bọc mềm hướng về chuông.
- Gõ vào thành ngoài, khoảng một phần ba từ vành xuống. Gõ nhẹ, dứt khoát, rồi nhấc dùi ra ngay để chuông rung tự do.
- Giữ yên tay đỡ và nghe tiếng ngân đến khi tắt hẳn. Chuông tốt có thể ngân hàng chục giây.
- Muốn gõ tiếp, chờ tiếng trước tắt bớt hoặc tắt hẳn. Gõ liên tiếp khi chuông đang ngân to sẽ làm tiếng chồng chéo, nghe đục.
Thử gõ ở vài vị trí khác nhau, gần vành và gần đáy, bằng đầu mềm và bằng thân gỗ, bạn sẽ nghe thấy chiếc chuông có nhiều "giọng". Đó là bài tập tai đầu tiên, giúp bạn hiểu chuông của mình trước khi miết.
Miết vành cho chuông ngân đều
Miết khó hơn gõ một chút, nhưng chỉ cần vài buổi là tay quen. Chìa khoá là chậm và đều.
- Gõ nhẹ một tiếng trước để chuông bắt đầu rung. Bước này không bắt buộc, nhưng giúp chuông "bắt" tiếng nhanh hơn.
- Cầm dùi thẳng đứng, các ngón ôm quanh thân dùi như cầm một cây bút lớn, cổ tay thả lỏng.
- Áp thân dùi (không phải đầu dùi) vào vành ngoài của chuông, ngay mép trên. Giữ dùi luôn thẳng đứng, áp sát vành.
- Bắt đầu miết vòng quanh vành, theo chiều nào cũng được, bằng chuyển động của cả cánh tay chứ không chỉ cổ tay. Tốc độ chậm, khoảng một vòng mất một đến hai giây với chuông cỡ trung.
- Giữ lực ép đều. Khi nghe tiếng ngân bắt đầu lên, đừng vội tăng tốc; cứ giữ nhịp, tiếng sẽ to dần.
- Muốn dừng, nhấc dùi ra khỏi vành nhẹ nhàng, để chuông tự ngân hết.
Chuông nhỏ thường cần miết nhanh hơn một chút, chuông lớn cần chậm hơn. Mỗi chiếc có một "nhịp vừa" riêng; bạn tìm ra nó bằng cách thử chậm dần cho tới khi tiếng ngân lên ổn định.
Chuông kêu lạch cạch, rít, tắt nhanh: nguyên nhân và cách sửa
Tiếng lạch cạch là lỗi người mới gặp nhiều nhất. Phần lớn nguyên nhân nằm ở tay và dùi, ít khi do chuông.
| Hiện tượng | Nguyên nhân thường gặp | Cách sửa |
|---|---|---|
| Lạch cạch, như dùi đập vào vành | Miết nhanh, chuông đã ngân to mà dùi vẫn ép mạnh, dùi bị bật ra | Giảm tốc độ, nới lực ép khi tiếng đã lên; có thể chuyển sang dùi bọc da |
| Rít chói tai | Dùi gỗ trần trên chuông nhỏ, ép quá mạnh | Dùng dùi bọc da, miết nhẹ hơn, hoặc miết thấp hơn một chút trên thành |
| Không lên tiếng dù miết mãi | Miết quá nhẹ hoặc quá nhanh, dùi nghiêng, vành có dầu tay trơn | Dựng dùi thẳng, chậm lại, lau sạch vành bằng khăn khô |
| Tiếng tắt nhanh, đục | Tay đỡ nắm vào thành, đeo nhẫn, đặt chuông trên mặt cứng | Đỡ bằng lòng bàn tay mở, tháo trang sức, dùng gối đệm |
| Rè, có tiếng lạ | Chuông có vết nứt, vật lạ dính trong lòng, gối có hạt cứng | Kiểm tra lòng chuông và gối; nếu nghi nứt, nhờ người có kinh nghiệm xem |
Nếu đã thử hết mà chuông vẫn không ngân đều, hãy thử chiếc dùi khác. Rất nhiều chuông "khó miết" thực ra chỉ là đi kèm một chiếc dùi không hợp cỡ.
Chọn dùi theo cỡ chuông và theo tiếng mình muốn
Chuông nhỏ, đường kính chừng một gang tay trở xuống. Dùi nhỏ, ngắn, gỗ trần hoặc bọc da mỏng. Dùi quá to làm chuông khó lên tiếng và dễ lạch cạch.
Chuông cỡ trung. Dùi dài vừa tay, bọc da một đầu. Đây là cỡ dễ dùng nhất cho người mới; một chiếc dùi tốt dùng được cho nhiều chuông cỡ này.
Chuông lớn. Dùi to, nặng, thường bọc da hoặc bọc nỉ dày. Chuông lớn cần miết chậm, lực đều, dùi nặng giúp giữ quán tính.
Muốn tiếng sáng, nhiều âm cao. Miết bằng thân gỗ trần. Tiếng rõ, "bén", hợp người thích nghe các tầng âm cao.
Muốn tiếng trầm, mềm. Miết bằng thân bọc da lộn. Tiếng tròn hơn, ít rít, hợp khi dùng buổi tối hay trong phòng nhỏ.
Chỉ muốn gõ. Dùi đầu nỉ hoặc đầu cao su mềm. Tiếng gõ ấm, không có tiếng "cạch" của gỗ chạm kim loại.
Đổ nước vào chuông: thử cho biết mà không làm hỏng chuông
Thí nghiệm nhiều người thích nhất với chuông xoay là đổ một ít nước vào lòng chuông rồi miết. Khi tiếng ngân lên, mặt nước gợn thành những vân sóng nhỏ đều đặn, gần vành; miết mạnh hơn có thể thấy những giọt nước li ti nảy lên. Đó là dao động của thành chuông truyền vào nước, một cách "nhìn thấy" âm thanh khá đẹp.
Để thử cho an toàn, bạn chỉ cần một lượng nước nhỏ, chừng một phần ba lòng chuông là đủ. Dùng nước sạch, đặt chuông trên gối vững, miết chậm hơn bình thường vì nước làm chuông nặng hơn và đổi nhịp. Bạn sẽ nghe cao độ thay đổi khi lượng nước thay đổi: nhiều nước thì tiếng trầm xuống.
Thử xong, đổ nước ngay và lau khô cả trong lẫn ngoài. Đồng để nước đọng lâu sẽ thành vệt ố, nhất là ở đáy. Không nên làm thí nghiệm này với chuông có lớp sơn, lớp mạ hoặc chuông cổ, vì nước có thể làm bong lớp phủ hoặc làm hỏng lớp màu thời gian. Chuông pha lê thì càng phải cẩn thận vì ướt tay dễ trượt.
Một buổi ngồi yên mười lăm phút với chuông xoay ở nhà
Nhiều người mua chuông xong không biết dùng vào lúc nào nên cất tủ. Dưới đây là một gợi ý đơn giản, không gắn với nghi lễ tôn giáo nào, để chiếc chuông thành một thói quen nghỉ ngơi trong ngày.
- Chọn một giờ cố định, ví dụ sau bữa tối hoặc trước khi ngủ. Tắt thông báo điện thoại, để điện thoại xa chỗ ngồi.
- Ngồi xuống, đặt chuông trước mặt hoặc trên tay. Thở chậm vài hơi cho người lắng xuống.
- Gõ một tiếng và nghe trọn tiếng ngân cho tới khi không còn nghe thấy nữa. Chú ý xem tiếng tắt dần thế nào.
- Miết chuông vài phút, giữ nhịp đều. Khi thấy tay mỏi, nhấc dùi ra và nghe tiếng ngân tắt.
- Ngồi yên vài phút không chuông, chỉ nghe tiếng xung quanh: quạt, xe ngoài đường, tiếng nhà bên.
- Kết thúc bằng một tiếng gõ nhẹ, đứng dậy, cất chuông vào chỗ cũ.
Mười lăm phút là gợi ý, năm phút cũng được. Nếu bạn là Phật tử và muốn kết hợp với thời khoá niệm Phật tại gia, hãy hỏi thầy nơi mình sinh hoạt; ban Phật ở chùa Việt quen dùng chuông gia trì và mõ, không phải chuông xoay.
Giữ chuông đồng bền tiếng, sáng màu vừa phải
Chuông đồng không cần chăm sóc cầu kỳ. Sau khi dùng, lau vành và mặt ngoài bằng khăn mềm khô để bỏ dầu tay; mồ hôi để lâu sẽ thành vết xỉn. Cất chuông ở chỗ khô thoáng, không đặt chồng chuông lên nhau nếu không lót vải giữa, vì va đập có thể làm móp vành.
Mùa nồm ở miền Bắc, chuông dễ lên lớp mờ hoặc đốm xanh. Có thể để chuông trong hộp có gói hút ẩm, hoặc lau khô thường xuyên hơn. Nếu đã có đốm xỉn và bạn muốn làm sáng, dùng kem đánh đồng loại nhẹ, đeo găng tay, lau một lớp mỏng rồi rửa sạch bằng nước, lau thật khô. Không trộn các chất tẩy với nhau, không dùng giấy nhám hay bùi nhùi thép vì sẽ để vết xước vĩnh viễn và làm mất vết búa.
Nhiều người chơi chuông lâu năm thích để chuông có màu sẫm tự nhiên theo thời gian, chỉ giữ vành sạch để miết. Không có chuẩn nào bắt chuông phải sáng bóng. Với chuông pha lê, chỉ lau bằng khăn ẩm rồi khăn khô, cất trong hộp có đệm, tránh để gần mép bàn hay chỗ trẻ con chạy nhảy.
Câu hỏi thường gặp
Miết chuông xoay theo chiều kim đồng hồ hay ngược chiều?
Về âm học, chiều miết không làm tiếng chuông khác đi. Một số người theo phong tục Tây Tạng chuộng chiều kim đồng hồ như khi đi nhiễu quanh tháp. Bạn chọn chiều nào tay thấy thuận và giữ đều là được.
Có nên đặt chuông xoay lên người khi gõ không?
Một số buổi "tắm âm thanh" đặt chuông lên bụng, ngực người nằm. Người có máy tạo nhịp tim, phụ nữ mang thai, người có bệnh lý cần thận trọng nên hỏi bác sĩ trước. Với người mới, đặt chuông trên gối và nghe từ khoảng cách vừa phải là đủ.
Chuông xoay mới mua có cần làm gì trước khi dùng không?
Lau sạch bằng khăn mềm, kiểm tra lòng chuông không có vật lạ, thử gõ và miết vài lần để làm quen. Những lời khuyên phải "kích hoạt", "thanh tẩy" chuông trước khi dùng là lời quảng cáo, không phải yêu cầu kỹ thuật.
Bao lâu thì quen tay miết chuông?
Phần lớn người mới miết được tiếng ngân ổn định sau vài buổi tập, mỗi buổi chừng mười phút. Nếu sau một tuần vẫn khó, hãy thử dùi khác hoặc nhờ người đã quen chuông xem tư thế cầm.
Trẻ con dùng chuông xoay được không?
Được, với chuông đồng cỡ nhỏ hoặc trung và có người lớn bên cạnh. Trẻ thường thích gõ mạnh; dạy trẻ gõ nhẹ và nghe hết tiếng ngân là một trải nghiệm nghe tốt. Chuông pha lê thì không nên để trẻ tự cầm.
Một ngày nên dùng chuông xoay bao lâu?
Không có thời lượng chuẩn. Nhiều người chỉ gõ vài tiếng trước khi ngồi yên hay trước khi ngủ. Nếu thấy mỏi tai, ù tai hay khó chịu, hãy nghỉ và giảm âm lượng; ù tai kéo dài thì nên đi khám tai mũi họng.