Tràng hạt được tặng có thể dùng ngay như chuỗi của mình; tràng hạt của người thân đã mất thì nhiều gia đình chọn một trong ba cách: giữ làm kỷ vật và tiếp tục lần, đặt trên ban thờ hoặc ban Phật, hoặc gửi lên chùa nơi người ấy từng sinh hoạt. Không có cách nào là bắt buộc; điều quan trọng là cả nhà cùng đồng thuận và đối xử với chuỗi bằng lòng tôn trọng.
Tràng hạt là món quà phổ biến giữa những người cùng đi chùa, giữa thầy và Phật tử sau lễ quy y, giữa con cháu với ông bà. Nó cũng là một trong những kỷ vật hay ở lại sau khi một người qua đời. Bài này đi qua từng tình huống: nhận chuỗi từ người khác, giữ chuỗi của người đã khuất, và khi chính bạn muốn tặng tràng hạt cho ai đó. Phần nghi thức cụ thể, như có cần nhờ thầy chú nguyện hay không, mỗi chùa mỗi nếp; bạn nên hỏi chư tăng, ni nơi gia đình mình gắn bó.
Nhận tràng hạt từ thầy sau lễ quy y
Ở nhiều chùa Việt, Phật tử sau lễ quy y được nhận một chuỗi tràng hạt cùng với pháp danh và một vài vật nhỏ khác. Chuỗi này thường giản dị, gỗ hoặc hạt bồ đề, nhưng với người nhận nó mang ý nghĩa của một dấu mốc. Nhiều người giữ chuỗi này suốt đời, dùng để lần mỗi tối hoặc cất ở ban Phật.
Không có quy định nào buộc bạn phải đeo hay dùng chuỗi ấy hằng ngày. Có người dùng đến mòn hạt, đứt dây, xâu lại nhiều lần; có người cất kỹ, dùng một chuỗi khác cho sinh hoạt thường ngày để giữ chuỗi quy y nguyên vẹn. Cả hai cách đều được nhiều người làm.
Nếu chuỗi bị hỏng, bạn có thể tự thay dây hoặc nhờ người xâu lại; việc này không làm chuỗi mất ý nghĩa. Nếu chuỗi bị mất, nhiều người cảm thấy áy náy, nhưng các thầy thường an ủi rằng lời nguyện lúc quy y nằm ở lòng người, không nằm ở chuỗi hạt. Bạn có thể kể với thầy và nhận hoặc mua một chuỗi khác để tiếp tục.
Nhận tràng hạt từ bạn bè, người thân
Tràng hạt là món quà hay được tặng nhân dịp đi hành hương về, dịp sinh nhật của người lớn tuổi, dịp ai đó vừa qua một giai đoạn khó khăn. Người tặng thường mong người nhận có thêm một chỗ dựa tinh thần, hay đơn giản là muốn chia sẻ một vật mình thấy đẹp và có ý nghĩa.
Khi nhận, bạn có thể dùng ngay. Nhiều người lau sạch, để chuỗi ở chỗ thoáng một hôm cho bay mùi đóng gói rồi mới đeo. Có người mang chuỗi lên chùa nhờ thầy chú nguyện trước khi dùng; việc này tuỳ nếp của mỗi người, không bắt buộc, và không có lý do gì phải trả tiền để làm.
Nếu bạn không theo đạo Phật và được tặng tràng hạt, không có gì phải khó xử. Bạn có thể cảm ơn, giữ chuỗi ở chỗ sạch sẽ như một món quà có ý nghĩa với người tặng. Nếu chuỗi không hợp với bạn, có thể tặng lại cho người cần dùng hơn, hoặc gửi lên chùa; điều nên tránh chỉ là vứt bỏ tuỳ tiện, vì người tặng có thể buồn khi biết.
Tràng hạt của người đã mất: các cách nhiều gia đình chọn
Đây là tình huống tế nhị nhất. Bảng gom những cách hay gặp ở các gia đình Phật tử Việt Nam, kèm điều nên cân nhắc. Cách nào cũng được nhiều gia đình làm; quyết định thuộc về gia đình bạn.
| Cách làm | Nhiều gia đình làm khi nào | Điều nên cân nhắc |
|---|---|---|
| Để lại cho một người thân dùng tiếp | Có con cháu cũng đi chùa, muốn tiếp nối thói quen lần chuỗi của người đã mất | Nên để cả nhà cùng biết, tránh hiểu nhầm là chia kỷ vật không đều |
| Đặt trên ban thờ hoặc ban Phật | Muốn giữ chuỗi làm kỷ niệm, gần di ảnh | Đặt trong đĩa hoặc hộp, tránh để gần ngọn lửa đèn dầu, nến |
| Gửi lên chùa nơi người đã mất sinh hoạt | Không ai trong nhà dùng tới, muốn chuỗi tiếp tục được dùng đúng việc | Hỏi chùa trước; nhiều chùa nhận rồi tặng lại cho Phật tử cần |
| Để theo người đã mất | Người đã mất dặn lại, hoặc gia đình muốn chuỗi đi cùng người | Theo nếp gia đình và địa phương; với hoả táng, nên hỏi trước quy định của nơi hoả táng |
| Cất trong hộp kỷ vật | Gia đình chưa quyết, muốn để thời gian trả lời | Cất chỗ khô thoáng, kiểm tra mốc định kỳ, nhất là mùa nồm |
Không có lựa chọn nào là "đúng" hơn, và việc chọn một cách trong những ngày đầu tang lễ rồi sau này đổi sang cách khác cũng không có gì sai. Nhiều gia đình giữ chuỗi trên ban thờ trong một thời gian, sau đó mới để một người con dùng tiếp.
Dùng tiếp chuỗi của cha mẹ, ông bà
Với nhiều người, lần chuỗi tràng hạt của mẹ mỗi tối là một cách để nhớ. Những hạt đã bóng lên vì tay người mẹ cầm nắm nhiều năm mang lại một cảm giác gần gũi khó diễn tả. Không có lời dạy phổ biến nào nói việc dùng tiếp chuỗi của người thân đã khuất là điều kiêng kỵ.
Về mặt thực tế, chuỗi cũ thường cần được xem lại dây. Dây đã dùng nhiều năm có thể mục ở trong lỗ hạt mà nhìn bên ngoài không thấy, đến khi lần thì đứt. Thay dây mới là việc nên làm; khi thay, giữ nguyên thứ tự hạt, giữ hạt mẫu và tua cũ nếu còn tốt, để chuỗi giữ được dáng quen thuộc.
Một số người trước khi dùng tiếp chuỗi của người thân thích làm một việc nhỏ có tính nghi thức riêng: lau chuỗi bằng khăn sạch, đặt lên ban Phật một đêm, sáng hôm sau mới bắt đầu lần. Đây không phải quy định của chùa nào, chỉ là cách người ta đánh dấu sự chuyển giao trong lòng mình. Nếu cách ấy giúp bạn thấy nhẹ nhõm, cứ làm; nếu không, dùng ngay cũng không có gì thiếu sót.
Không nên chà nhám, đánh bóng hay nhuộm lại hạt cho "như mới". Lớp mòn bóng trên hạt chính là dấu vết của người đã dùng nó, và một khi đã chà đi thì không lấy lại được. Nếu có hạt nứt, hạt mốc nặng, có thể thay riêng hạt đó bằng hạt cùng loại, cùng cỡ.
Khi bạn muốn tặng tràng hạt cho người khác
Tặng tràng hạt là một món quà đẹp nếu chọn đúng người và đúng cách. Mấy điều sau giúp món quà được đón nhận trọn vẹn.
- Hỏi khéo trước xem người nhận có dùng tràng hạt không, và họ theo truyền thống nào. Người theo tôn giáo khác có thể bối rối khi nhận một pháp khí của đạo Phật.
- Chọn chất liệu giản dị, bền, nhẹ. Một chuỗi gỗ làm kỹ thường được dùng nhiều hơn một chuỗi đá nặng trông sang trọng.
- Chọn cỡ hợp với người nhận: chuỗi 18 hạt cho người hay đi làm, chuỗi 108 hạt cho người lớn tuổi thường niệm ở nhà.
- Tránh kèm những lời hứa về công dụng, như "đeo vào sẽ bình an, hết bệnh". Lời chúc chân thành tự nhiên hơn và không đặt người nhận vào thế phải tin.
- Gói chuỗi trong hộp hoặc túi vải sạch, kèm vài dòng viết tay về lý do bạn tặng. Với nhiều người, tấm thiệp ấy được giữ lâu cùng chuỗi.
- Với người bệnh nặng, người đang chăm người bệnh, chuỗi hạt có thể là món quà an ủi, nhưng đừng thay thế lời khuyên của bác sĩ bằng chuỗi hạt.
Nếu bạn muốn tham khảo những chuỗi có mô tả chất liệu rõ ràng để làm quà, có thể xem thêm vật phẩm trên Vật Phẩm Phong Thủy, và đọc kỹ phần chất liệu thay vì phần lời quảng cáo.
Khi người lớn tuổi muốn trao chuỗi lúc còn sống
Không ít ông bà, cha mẹ chủ động trao lại chuỗi tràng hạt cho con cháu khi còn khoẻ, thường kèm một lời dặn: giữ thói quen niệm mỗi tối, giữ nếp đi chùa ngày rằm. Đây là cách trao kỷ vật nhẹ nhàng nhất, vì người nhận được nghe trực tiếp ý nguyện của người trao, không phải đoán sau này.
Nếu bạn là người nhận, hãy hỏi thêm về câu chuyện của chuỗi: được ai tặng, mua ở đâu, dùng từ bao giờ, có dịp nào đáng nhớ gắn với nó. Ghi lại những điều ấy vào một tờ giấy để trong hộp chuỗi. Vài chục năm sau, câu chuyện ấy có khi còn quý hơn chính chuỗi hạt, vì nó giúp đời sau hiểu vì sao gia đình giữ món đồ này.
Nếu bạn là người lớn tuổi đang nghĩ tới chuyện trao chuỗi, có thể cân nhắc trao cho người trong nhà thật sự sẽ dùng, thay vì người lớn nhất theo thứ bậc. Một chuỗi được lần mỗi ngày sẽ được giữ gìn tốt hơn một chuỗi nằm trong tủ. Nếu nhà có nhiều con cháu cùng muốn giữ, việc nói rõ ý mình từ sớm giúp tránh những khúc mắc không đáng có về sau.
Khi trong nhà không thống nhất được
Chuyện kỷ vật của người đã mất có thể làm nảy sinh bất đồng, nhất là khi trong nhà có người theo đạo Phật, có người theo tôn giáo khác, có người không theo tôn giáo nào. Người muốn giữ chuỗi trên ban thờ, người muốn gửi chùa, người muốn tự mình dùng tiếp.
Một cách nhiều gia đình làm là để chuỗi ở chỗ chung, như ban thờ, trong một thời gian sau tang lễ, cho mọi người có thời gian bình tâm. Sau đó, cả nhà cùng ngồi lại, nghe mong muốn của từng người, và ưu tiên điều mà người đã mất từng nói nếu có. Nếu người ấy sinh hoạt thường xuyên ở một chùa, nhờ một vị thầy quen biết gia đình nói chuyện với cả nhà cũng là cách hay.
Tràng hạt là một vật nhỏ, nhưng có thể gắn với rất nhiều cảm xúc. Giữ hoà khí trong nhà quan trọng hơn việc chọn đúng một cách xử lý chuỗi hạt, và hầu như mọi vị thầy cũng sẽ khuyên như vậy.
Câu hỏi thường gặp
Dùng tiếp tràng hạt của người đã mất có sao không?
Không có lời dạy phổ biến nào coi đây là điều kiêng kỵ. Nhiều người dùng tiếp chuỗi của cha mẹ như một cách tưởng nhớ. Nên thay dây mới vì dây cũ có thể đã mục bên trong lỗ hạt.
Tràng hạt được tặng có cần mang lên chùa nhờ thầy chú nguyện không?
Không bắt buộc. Một số người làm vậy theo nếp riêng, nhiều người dùng ngay. Nếu bạn muốn, hãy hỏi thầy ở chùa mình thường đến; không có lý do gì phải trả một khoản tiền cố định cho việc này.
Gửi tràng hạt cũ lên chùa thì chùa làm gì với nó?
Mỗi chùa xử lý khác nhau. Nhiều chùa giữ lại tặng cho Phật tử cần, có chùa dùng trong đạo tràng. Bạn nên hỏi trước khi mang đến, và đưa tận tay người phụ trách thay vì để lại ở ban thờ.
Có nên để tràng hạt theo người đã mất khi khâm liệm không?
Một số gia đình làm vậy theo lời dặn của người đã mất hoặc theo nếp địa phương. Đây là quyết định của gia đình. Nếu hoả táng, nên hỏi trước nơi hoả táng xem có quy định gì về đồ vật đi kèm.
Tặng tràng hạt cho người theo đạo Công giáo có được không?
Nên hỏi trước. Người Công giáo có chuỗi Mân Côi riêng, và một tràng hạt Phật giáo có thể khiến họ khó xử. Nếu muốn tặng một món có ý nghĩa tinh thần, bạn có thể chọn món khác phù hợp với niềm tin của họ.
Làm mất tràng hạt được thầy tặng sau quy y thì có sao không?
Không có hậu quả nào. Nhiều người áy náy vì chuỗi gắn với dấu mốc quan trọng, nhưng lời nguyện lúc quy y nằm ở lòng người. Bạn có thể kể với thầy và dùng một chuỗi khác để tiếp tục.